Mübeccel Belik KIRAY , toplumbilimci (izmir 1923). 1944′de Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Sosyoloji Bölümü’nü bitirdi, aynı yerde yüksek lisans yaptı. 1950′ de ABD’de Northwestern Üniversitesi’ nde Kültürel Antropoloji dalında doktora yaptı. 1952′de istanbul Üniversitesi iktisat Fakültesi’ne ders vermeye başladı. 1954-1957 arasında Abott ilaç firmasında çalıştı. 1960-1973 arasında Ortadoğu Teknik Üniversitesi’nde ders verdi. 1965-1972 arasında Sosyal Bilimler Bölümü başkanlığı yaptı. 1966-1969 ve 1973-1974 öğretim yıllarında London School of Economics’ de konuk profesör olarak bulundu. 1974′te istanbul Teknik Üniversitesi’ nde ders verdi. 1978′den beri eski adı istanbul iktisadi ve Ticari Bilimler Akademisi olan Marmara Üniversitesi idari Bilimler Fakültesi Sosyoloji Bölümü başkanlığını sürdürmektedir. Kıray, ilk kez “Tampon kurum” ve “tampon mekanizma” kavramlarından söz etti ve bu kavramları toplumbilime kazandırdı. Ereğli Demir-Çelik Fabrikası’nın çevrenin toplum yapısı üzerindeki etkisini ve toplumsal değişim sorunlarını inceledi, 1964′te Ereğli, Ağır Sanayiden Önce Bir Sahil Kasabası adıyla yayınlandı. Bu çalışmada tampon kurum ve tampon mekanizma kavramlarını tanımladı. Tampon kurum, toplumsal değişmede eski ve yeni yapının dışında, eski ve yeni yapıdan değişik; işlevi toplumsal değişmeyi kolaylaştırmak, değişim sorunlarını azaltmak olan kurumlardır. Bir başka deyişle toplumdaki yeni dengelenmelerde bir ara basamak, bir geçiş bir güvenlik sübabıdır. Çukurova’daki incelemelerinde teknik gelişmeyle toplum yapısı arasındaki ilgiyi değişik teknik gelişim düzeyindeki dört köyü karşılaştırarak verdi. Social Stratification As An Obstacle to Development (Kalkınmanın Engeli Olarak Toplumsal Tabakalaşma) adıyla yayınlanan bu çalışmasında teknik gelişimle değişen toplumsal tabakalaşma ve toplumsal kurumların değişen durumlarını açıkladı.
Kıray, özellikle toplumsal değişme alanındaki çalışmalarıyla önemlidir. Başlıca eserleri: Ereğli: Ağır Sanayiden Önce Bir Sahil Kasabası (1964), Yedi Yerleşme Noktasında Turizmle ilgili Sosyal Yapı Analizi (1964), Social Stratification As An Obstacle To Development (J. Hinderink ile) 1970, Örgütleş-meyen Kent (1972), Toplum Bilim Yazıları (1982).
Sağlık, Teknoloji, Kültür ve Sanat Ansiklopedisi
