KUDÜS, israilin başkenti, Müslümanlık, Hıristiyanlık, Museviliğin kutsal kenti, Nüfusu 428.700 (1984), Arapça; El Kuds, Beyt ül Makdis ya da Beyi ül Mukaddes, ibranice; Yeruşalem olarak anılır. Eski kent ve yeni kent olmak üzere iki böiümden oluşan Kudüs, İsrail ile Batı Şeria (1967:den bu yana İsrail işgalindeki Ürdün toprakları) sınırında, Lut Gölü’nün (Ölü Deniz) 21 km, Tel Aviv’in 56 km güneydoğusunda, denizden 744 m yükseklikteki Golotha Tepeleri üzerindedir. Yeni kent 1950′ de, İsrail Devleti’nin başkenti, 1980′de de İsrail parlamentosu Knesset’cs “Ebedi Başkent” duyurulduysa da bunu hiç bir ülke kabul etmedi, bu nedenle yabancı ülke temsilcilikleri Tel Aviv’dedir. Kudüs, dinsel bir merkez olmasının yanı sıra, özellikle yeni kentte besin, dokuma, kimya, makine sanayileri ve termoelektrik üretimi önem taşır. Dünyanın en önemli hac merkezlerinden biri olan Kudüs, tarihsel yapılarıyla da ünlüdür. Kentte havaalanı ve İbrani Üniversitesi vardır. Tarih. Kudüs’te yaşam Taş Devrinde, su kaynaklarınca zengin Kıdron Vadisi’ nde başladı. İÖ 2500 ‘de Kenan Dönemi’nde burada yerleşik düzen geçildi. İÖ 2, yy’da Kenan halklarından Yahudiler kenti ele geçirdiler. Kudüs tarihine ilişkin ilk yazılı kayıtlara Orta Mısır’da Teli el Amarna’da bulunan tabletlerde rustianır. Bu tabletlerden Kudüs Kralı Abd Heba’nın yabancı saldırılaıa kaışı Mısır’dan yardım istediği anlaşıldı. Saldırılar büyük olasılıkla Sami kökenli İbrani saldırılarıydı.Nitekim İÖ 1000′te bu kavimlerden İsrailoğulları, Davut önderliğinde Kudüs’ü ele geçirdiler. Kenti israil Krallığı’nın başkenti yapan Davut, Sion Tepesi’nde bir kale yaptırdı ve kenti geliştirdi, ölümünden sonra yerine geçen oğlu Süleyman kenti berkitti ve 10. emrin yazılı olduğu tabletleri yerleştirdiği Yehova Tapınağfnı yaptırdı. Kudüs’de Davut soyunun egemenliği 400 yıldan fazla sürdü. İÖ 587de Babil Kralı Nabukadnezar Kudüs’ü yakıp yıktı ve Yahudileri Babıl’e götürdü. Tarihe “Babil Esareti” adıyla geçen bu sürgün Pers Kralı Kyros’un Babil’i fethedip yahudıleri serbest bırakmasıyla sona erdi. Kudüs’e dönen Yuhudiler, kenti yeniden inşa ettiler. Büyük İskender’in, ardından Ptolemaioslar ve Seleukoslar Kudüs’e egemen oldular. MÖ 168′deSeleukos kralı Antiokhos Epiphanes’in kentin tapınaklarını çoktannlı dine açması büyük bir ayaklanmaya neden oldu. İÖ 63′de Romalılar uzun süren kuşatmadan, sonra kenti aldılar, tümüyle yıkarak, halkın bir bölümünü katlettiler, bir bölümünü de köleleştirdiler. Roma İmparatoru Hadrianus artan ayaklanmalar üzerine Kudüs’ü Aelia Capitolina adı altında bir sömürge haline getirdi ve Yahudilerin kente girmesini yasakladı. Roma İmparatorluğunun Hıristiyanlığı kabul etmesinden sonra kent önemli bir Hıristiyanlık merkezi oldu, kiliseler ve kutsal mezarlar inşa edildi. Bu parlak dönem 614′te Pers saldırılarıyla sona erdi. Kent yakılıp yıkıldı halk kılıçtan geçirildi. Kabe’den önce Müslümanların kıblesi olan Kudüs Halife Ömer’ce ele geçirildi (637). Emeviler ve Abbasiler döneminde Yahudi ve Hıristiyanlar sürekli baskı altında tutuldu. Kiliseler ve Sinagogların yanında camiler yükseldi.969′da kentin yönetimi Fatımilere geçti, Fatimiler kentteki kiliseleri yıktılar. Selçuklular döneminde Kudüs’ü Müslamanlardan geri almaya yönelik Haçlı Seferleri başladı. 1099′da Haçlılar kente girerek Müslüman kıyımına giriştiler. 1187′ye kadar kent Latin Krallığı’nın merkezi oldu. Bu tarihte Selahattin Eyyubi kenti ele geçirdi. Kudüs iki kez kısa süreli Hıristiyan egemenliğinden sonra 1247′de Mısır hükümdarlarının yönetimine geçti. 1517′de Osmanlı topraklarına katıldı. Birinci Dünya Savaşı sırasında 9 Aralık 1917!de İngilizlerce işgal edildi. Gerek bu dönemde, gerekse Osmanlı egemenliğinin son yıllarında kentte Yahudi ve Arap nüfusunda büyük artış oldu. 1947de İsrail bağımsızılığını ilan etti. Bundan bir yıl sonra patlak veren İsrail-Arap Savaşı sonunda kent, ikiye bölündü. Kudüs’ün bir bölümü israil, bir bölümü Ürdün sınırları içinde kaldı. Bu arada Birleşmiş Milletlerin Kudüs ü kendi yönetimi altında uluslararası bir bölge haline getirme çabaları sonuç vermedi. 1967de 6 gün savaşları sonunda İsrail. Ürdün’ün Şeria Srmağfnın batısında kalan topraklarını işgal ederek Kudüs’ün tümünü denetim altına aldı. İsrail Kudüsdeki kulsal yerleri uluslararası konumda bıraktı. Eski kent Hıristiyan, Müslüman, Yahudi ve Ermeni bölümlerine ayrılmıştır. Kudüs’ün temel mimarlık özelliği, eski ve yeninin dinsel ve dindışı tarzını birarada oluşudur. Yehova Tapınağı’nın üç büyük duvarı hâlâ ayaktadır. Eski kentin duvarlarıysa Kanuni Sultan Süleyman döneminde büyük onarım gördü. Kudüs’teki en önemli tannsel yapılar arasında Kuöbetüssahra, Al Aksa Camisi, Sinagoglar, kiliseler ve kutsal mezarlar sayılabilir. Hz. Muhammet’in üzerine bastığına inanılan Hacer’i Mukaddes, de kenttedir.

Ansiklopedimizin içinde Google destekli arama yapın.

. You can leave a response, or trackback from your site.

Sağlık Ana Sayfa Biyografiler Akademisyenler, Antropologlar (İnsanbilimciler), Arkeologlar Askerler > Besteciler Bilim Adamları Biyologlar Coğrafyacılar Dansçılar Denizciler Devlet Adamları - Politikacılar Dilbilimciler Din Adamları Diplomatlar Doğa Bilimciler Düşünürler Edebiyatçılar Eğitimciler Ekonomistler Felsefeciler Fizikçiler Fotoğrafçılar Gazeteciler Gezginler Gökbilimciler Gravürcüler Heykeltraşlar Hukukçular İktisatçılar İmparatorlar-Hükümdarlar İş Adamları İstatistikçiler Karikatürcüler Kaşifler Kimyagerler Koreograflar Mankenler Matematikçiler Mimarlar Minyatürcüler Mucitler Mühendisler Müzisyenler Oryantalistler Osmanlı Padişahları Pilotlar Psikologlar Ressamlar Şairler Sanatçılar Sanatkarlar Sendikacılar Seramik Sanatçıları Sinemacılar ve Tiyatrocular Sosyologlar (Toplumbilimciler) Sporcular Araba Yarışçıları Futbolcular Tarihçiler Tıpçılar Veterinerler Yazarlar Yöneticiler Yönetmenler

Toplum ve Yaşam Toplum Millet Aile Antropoloji Hayvanlar Sosyoloji Cinsellik Ev Evlilik Felsefe Aşk Biyografiler

Bilim ve Teknoloji Bilim Bilgisayar Bilim Kurgu Matematik Aritmetik Arkeoloji Biyoloji Bilim Adamları Bilişim Ekonomi Fizik Yıldızlar Astronomi Uzay Arkeoloji Jeoloji Nükleer Enerji Kimya Zooloji Mantık Pedagoji Enerji Elektronik Elektrik Telekomunikasyon Teleskop Ses Tıp Tarım

Kültür Kültür Dil Tarih Edebiyat Eğitim Felsefe Adet Müze Müzik Mitoloji Basın Spor Sinema Tiyatro Coğrafya İklim İlçeler İller Biyocoğrafya

Din ilahiyat Allah Musevilik Hristiyanlık Kuran-ı Kerim Mitoloji