KROM, kim., Cr formülüyle gösterilen element. Atom numarası 24. Krom , gümüş beyazı renkte, sert, ancak kolay kırılabilen bir metaldir. İçerdiği birçok mineralin renklerinin güzelliğinden ötürü, adını Yunanca “Renk” anlamındaki “chroma” sözcüğünden almıştır. Doğada yalnız bileşikler halinde bulunur. Yerkabuğundaki bolluğu açısından metal elementler arasında 7 tüm elementler arasında da 21. sırada yer alır. Kromit filizinden elde edilen krom, genellikle krom kaplamacılığında ve öteki metallerin sertleştirilmesinde kullanılır. Krom, elektrikle ısıyı iyi ileten geçiş tipi metaller (demir, nikel ye bakır dahil) denilen elementlerden biridir. Krom doğada saf biçiminde bulunmaz; tersine sürekli başka elementlerle bileşik durumdadır. Başlıca biçimi, kristalleri pek görülmeyen özellikte, ağır bir mineral olan kromittir (FeOCr2O3). Saf kromite ender rastlanır. Bu maddeyi kuşatan kristal çeper, çoğu kez alüminyum, magnezyum ve demir gibi kromitin bileşimindeki asıl atomların yerini alacak atomlar içeren iyonlarla birleşik haldedir. Bunların yanında genellikle saflığını bozan kuvars (SİO2) ve manganezoksit (MnO) gibi elementleri de içerir. Üstün nitelikli maden filizlerinde % 65 oranında Cr3O3 bulunmasına karşın, ortalama oranı % 50′dir. Daha düşük nitelikli maden filizlerinden krom metalinin elde edilmesi ekonomik değilse de bunlar, kromdan çeşitli kimyasal ya da erimeyen maddelerin yapımında kullanılabilirler. Kromit sürekli manyetik kayalarda ortaya çıkar. Buna iyi bir örnek, Zimbabvve’de (Güney Afrika) uzunluğu 500 km, genişliğiyse 10 km’ye varan volkanik kayalıkların bulunduğuGreat Dykeatiki maden cevherleridir. Bazen onu daha da değerli yapan küçük doğal platin kristallerini içeren kromit filizi, bazen artık kaynaklar biçiminde ortaya çıkar. Belirli kayaların (kromlu kayalar) hava değişikliğinden etkilenmesi sonucu oluşan artık bir madde olan boksit, buna Örnektir. Böyle elde edilen kromit, daha sonra açtk tip maden işletmelerinde işlenebilir. Krom filizi yataklarının bulunduğu başlıca ülkeler, Güney Afrika (% 58) , Zimbabwe (% 30) ve Sovyetler Birliği’dir (% 1). Kromit, maden filizi kütlelerinin ya da tortullarının büyüklüğüne, biçimine, derinliğine ve sürekli bulunup bulunmamalarına göre, ya yeraltı madenciliği ya da açık tip madencilik yöntemleriyle çıkarılır. Merceğe benzeyen eğik filiz çubukları biçimindeki maden kütlelerinin çoğu, örneğin Türkiye’de Muğla yöresinde olduğu, gibi, açık tip madencilik yöntemiyle çıkarılır. Buna karşılık Great Dyke’ta (Zimbabwe) ve Bushveld İgneous Complex’te (Gtüney Afrika) görüldüğü gibi daha düzgün kromit filizi katmanlarının bulunduğu yerlerde, yeraltı maden işletmeciliğiyle işlenir. Bazen maden kayalarının yakınındaki ırmak ya da ovaların kalın tortul tabakalarında görüldüğü gibi hava etkisiyle oluşan kromit ürünleri (artık filizler) büyük kazma araçlarıyla kolaylıkla çıkarılabilir. Kromit madenciliğinde yararlanılan teknikler çok değişiktir. Sanayileşmiş ülkelerdeki büyük ocaklarda maden çıkarma işi oldukça mekanikleşmiştir. Oysa azgelişmiş ülkelerde bu iş, özellikle çıkarıldıktan sonra ezilerek toz haline getirilen maden filizlerinin, ayrıştırılması, yıkanması, ve elenmesi hâlâ elle yapılır. ABD’de Jeoloji Araştırma Kurumu’na göre, doğada “dünyanın yüzlerce yıllfk gereksiniminin, karşılamaya yetecek oranda’kromit vardır. Transvaal’de(Ğüney Afrika) Bushveld İgneous Compiex’te 3 milyar ton belki de daha fazla kromit bulunduğu saptanmıştır.işlenen ürün türüne bağlı olaFak, krom filizi, her biri farklt amaçlarla kullanılan üç kategoriye ayrılabilir: 1-Metalürjide kullanılan filiz, 2- Erimeyen maddelerle paslanmayı önleyici maddelerin vb’nin üretiminde kullanılan filiz. 3- Kimya sanayisinde kullanılması amaçlanan filiz. Metalürjide kullanılacak filizin saf krom demir alaşımı elde etmeye elverişli olması için, en az % 48 oranında kromoksit (Gr2O3), demir olduğu durumdaysa 1 /3 oranında krom içermesi gereklidir. Krom alaşımlarının hazırlanabilmesi için kromun indirgenmesi gerekir: örneğin oksijen, maden eritme ocaklarında karbon (kok) gibi başka elementlerle birleştirilerekyok edilmelidir. Bir demir ve krom alaşımı olan (%70′ten fazla krom) ve ferrokrom denen alaşım böyle elde edilir. Bu alaşımda, biraz karbon da bulunur (%3-6 oranında). Arı krom elde etmek için, kromit kimyasal olarak arı kromokside dönüştürülür. Daha sonra bu da. iyice ezilerek toz haline getirilmiş alüminyumla krom metaline indirgenir. Erimeyen maddelerin üretiminde kullanılan kromitin öze! bir bileşimi vardır Bu kromitte kromoksıî oranı % 38 48, alüminyumoksıt (AIPO3) % 12-24, demirtrıoksit (Fe2O3) % 14-24 rnagnezyumoksit (MgO) % 14-18, ve silis (SİO2) % 10′dan azdır. Bu yapıdaki kromit filizi şu özellikleri taşır: erime noktası yüksek, genleşmesi sınırlıdır. Yüksek ısılarda kristal yapısı dengeli, kimyasal tepkime oranıysa düşüktür, Tüm bunlardan dolayı kromit, erimeyen bir gereç olarak kullanılmaya çok elverişlidir. Kromit filizlerinin önce ezilmesi, sonra da tane büyüklüğüne göre ayrılması gerekir. Belli büyüklükte ve ölçüdeki kromit parçacıkları, yalıtkanlık özelliklerinin artırılması için magnezitle (Magnezyumkarbonat, MgCO3) karıştırılarak daha sonra istenen biçimde kalıplanır. Bazen yalnız ezilen filiz bu biçimiyle pazarlanır. Kimya sanayisinde, kromdan yapılmış kimyasal maddelerin üretiminde kullanılacak r kromit, hidrometalurji denen bir işlemden geçirilir. Bu işlemde filizin soda (Na2CO3), kireç (CaCO3) ve sülfürikasıt (H2SO4) kavrulmast, sonra da sodyumdikromat (Na2Crj07) ve sodyum-sülfatın (Na3SO^) ayrıştırılabilmesı için erıyıkleştırılmesi gerekir. Sonuçta elde edilen eriyik önce arıtılır, sonra bir buharlaşma işlemiyle eriyikten sodyumsülfat ayrıştırılır. Geriye kalan sod-yumdikromat eriyiğiyse kristalleşmeye bırakılır. Bu da, kromdan yapılan çok çeşitli kimyasal maddelerin üretiminde yararlanılan temel bir maddedir. Krom elementinin Fransız kimyacı Louis Vauguelin tarafından bulunduğu görüşü yaygındır. 1797′de Vauguelin, 1 766′da ilk kez “kırmızı kurşun” olarak tanımlanan krokoit mineralinde kurşunun yanı sıra bilinmeyen bir metal oksit bulunduğunu bulguladı. Krom bileşiklerinin parlak renkte (çoğunlukla kırmızı, sarı ve yeşil) olmaları nedeniyle Vauguelin bu yeni elemente, Yunanca ‘renk” anlamındaki “Chroma” teriminden gelen krom” adını vermeyi uygun gördü. Çeşitli minerallerde krom bulunmasına karşın, işlenmedeki ekonomikliği nedeniyle tek kaynağı kromittir. Krom sanayisinin ilk geliştiği 1797-1827 arasında kromit, genellikle Rusya’dakiUral Dağlarfndan sağlanıyordu. O sırada krom, daha çok kimyasal amaçlarla (boyama, derinin sepilenmesi gibi) kullanılıyordu. 1827′ de ABD’de önce Maryland, daha sonra da Pennsylvania ve Virginia’da kromit bulununca, Rusya kromit üretiminde hemen hemen tekel olmaktan çıktı. Böylelikle, dünyada bu maddenin pazarlarını sınırlılığına karşın, ABD, kromit sağlayan en önemli ülkelerden biri oldu. 1860′îa büyük ölçülerde kromit kaynakları olan Türkiye’de dünya pazarına girdi. O tarihten bu yana, çoğu doğu yarımkürede bulunan 20′ye yakın ülkede kromiî üretilmektedir. Ancak bunların pek azında kromit kaynakları büyük orandadır. 20 yy’a dek genellikle kimya sanayisinde kullanılan kromitin, bu tarihten sonra metalürji sanayisinde (paslanmaz çelik yapımında) ve erimeyen bir madde olarakkullanımı giderek artmıştır. Krom metali ve ferrokrom, paslanmaz çeliğin karışımına giren maddeler olduklarından çok önemlidirler. Bıçak, boru ve makine, parçaları gibi çok değişik türde araçlarsa. paslanmaz çelikten üretilir. İçindeki krom ve öteki maddelerin (nikel dahil) miktarınagöre farklı, birçok bileşimleri olan paslanmaz çelik, ayrıca sürekli oksitlenme ve çürümeye karşı çok dayanıklı .olmak gibi çeşitli mekanik özellikleri de taşır. Krom metali, çeşitli maddeleri kromla kaplama işleminde de kullanılır. Krom kaplama, pratik ya da estetik amaçlarlar yapılabilir. Bu işlemin pratik nedenlerinden başlıcası, kaplanan maddelerde sert ve dayanıklı bir yüzeyin oluşturulmasıdır. Bu konuda en yaygın uygulama örneği, yarış arabaları gibi yüksek hızla çalışan motorların siiindir-lenndeki astarın kromla kaplanmasıdır. Ayrıca çeşitli maddeler, genellikle çekici ve parlak bir görünümde olmaları için de kromla kaplanırlar. Arabalardaki tamponlar ve süs şeritleri, buna örnektir. Ancak bu ikinci tür uygulamada, kaplanan metale kıl gibi ince yarıklardan nem sızdığından, metalin paslanması önlenememektedir. Böyle kaplamalarda, zamanla krom tabakasının altından paslı yarıklar ve kabarcıklar oluşmaktadır. Kimya sanayisinde kromun uygulandığı başlıca alan, krom boyaları üretimidir. Örneğin, krom yeşili, krom oksidi yeşili, krom sarısı, molibdat turuncusu ve çinko kromat boyaların elde edilmesinde sodyumdikromattan yararlanılır. Bu boyalar, sırlı vernik ve mürekkep yapımında kullanılırlar. Kromdan yapılan kimyasal maddeler, derilerin sepilenmesinde, metallere paslanmayı önleyici özellik kazandırmada, petrol kuyularında yararlanılan matkap millerinde, tekstil boyalarında, katalizörlerde ve ağaçların korunmasında kullanılır. Kromun, daha doğrusu krom filizinin (kromit) başlıca uygulamalarının son bir örneği de, onun maden eritme ocakları, cam işleri ve çimento fabrikalarında erimeyen bir madde olarak kullanılmasıdır. Kromitten ayrıca, dökümhanelerde metallerin kalıplanmasında kalıp tozu olarak yararlanılır. Bilindiği kadarıyla paslanmaz çeliğin bileşiminde korumun yerini alacak başka bir madde yoktur. Paslanmaz çelik nikelsiz üretilebilir, ancak krom olmadan üretilemez. Bununla birlikte paslanmaz çeliğin yerini tutacak bazı sanayi malzemeleri vardır. Bu konuda seçimi, maliyet ve kişisel seçmeler belirleyecektir. Bazı çelik alaşımlarda, krom yerine niyobyum, kobalt, molibden, nikel ve vanadyum kullanılabilir. Ancak bu maddeler daha pahalı oldukları gibi, sonuçta elde edilen ürünlerin niteliği de daha düşüktür. Kimyasal uygulamalar alanında krom, kendisinin yerine başka bir maddenin daha kolaylıkla geçebileceği bir elementtir. Krom boyalarının pazar olanakları bol ve süreklidir. Ancak kadmiyum sarısı, organik sarı ve demir oksit sarısı gibi krom boyalarının yerini alabilecek boyalar için de az da olsa pazar olanakları vardır. Altın kaplama sanayisinde, genellikle kromun yerini alacak uygun bir madde yoktur. Bununla birlikte, belli uygulamalarda bakır ya da nikel içeren alaşımlar pahalı da olsa, uygun alaşımlardır. Krom, çağdaş sanayide çeşitli amaçlarla kullanılabilecek başlıca elementlerden biridir. Bu nedenle, krom filizi sunusunda bir duraklama, Özellikle sanayileşmiş batı dünyasında ciddi ekonomik sorunlara yol açabilir. Örneğin, savaş çıkması ya da dünya politikasında bir dengesizliğin olduğu durumlarda kromit sunusunda azalmayı önlemek için birçok ülke yedek stoklar edinme yoluna gitmiştir (krom filizinin çoğu Doğu Bloku ülkelerinden ve Güney Afrika’dan dışalımla sağlanmaktadır), örneğin. ABD’de, 4 yıllık dönemdeki ortalama tüketimi karşılamaya yetecek oranda kromit stoku vardır. 1950′li yıllarda ABD’nin kromit depolanmasının nedeni, Doğu ve Batı arasındaki Soğuk Savaştı. Bu gelişmelerin sonucu olarak, krom üreticileri artan istemi karşılayabilme amacıyla üretim sığalarını büyük ölçüde artırdılar. IKromit depolamanın sona ermesiyle birlikte üretim fazlası sorunu ortaya çıktı. Bu durum 1960′lt yılların ortalarında kromit fiyatlarının, daha önceki yıllardakinin yarısına düşmesine yol açtı. BM’nin kromit üreten başlıca ülkerden biri olan Rodezya’ya günümüzde (Zimbabwe) uyguladığı ekonomik baskılar sonucu fiyatlarda yine denge sağlandı. Dünyada krom isteminin giderek artması ve eflasyonun etkisiyle 1974′îen sonra fiyatlar yeniden arttı. Günümüzde kromit dışsatımı yapan başlıca ülke, yıllık toplam dışsatımı 1 milyon tonu aşan Güney Afrika’dır. Bu ülkeden kromit alan başlıca ülkelerse, Japonya (373.000 ton),Federal Almanya (251.000 ton) ve ABD’dir (240.000 ton) (1977 verileri). Krom üreten başlıca ülkeler arasında, her birinin yıllık toplam üretimi 6.000 tonu bulan (1976) .Japonya ve İngilteredir. Bu ülkeleri, yıllık üretimi 2.500 ton kadar olan ABD izler. Krom üretiminde önemli öteki ülkeler, Fransa ve İspanya’dır. Kromdan yapılan kimyasal maddelerin üretiminde önde^gelen ülkeler arasında ABD (200.000 ton), ve Japonya (yaklaşık 32.000 ton) vardır (1980). Bu alanda önemli öteki ülkelerse Federal Almanya, İngiltere, Brezilya ve İtalyadır

Ansiklopedimizin içinde Google destekli arama yapın.

. You can leave a response, or trackback from your site.

Sağlık Ana Sayfa Biyografiler Akademisyenler, Antropologlar (İnsanbilimciler), Arkeologlar Askerler > Besteciler Bilim Adamları Biyologlar Coğrafyacılar Dansçılar Denizciler Devlet Adamları - Politikacılar Dilbilimciler Din Adamları Diplomatlar Doğa Bilimciler Düşünürler Edebiyatçılar Eğitimciler Ekonomistler Felsefeciler Fizikçiler Fotoğrafçılar Gazeteciler Gezginler Gökbilimciler Gravürcüler Heykeltraşlar Hukukçular İktisatçılar İmparatorlar-Hükümdarlar İş Adamları İstatistikçiler Karikatürcüler Kaşifler Kimyagerler Koreograflar Mankenler Matematikçiler Mimarlar Minyatürcüler Mucitler Mühendisler Müzisyenler Oryantalistler Osmanlı Padişahları Pilotlar Psikologlar Ressamlar Şairler Sanatçılar Sanatkarlar Sendikacılar Seramik Sanatçıları Sinemacılar ve Tiyatrocular Sosyologlar (Toplumbilimciler) Sporcular Araba Yarışçıları Futbolcular Tarihçiler Tıpçılar Veterinerler Yazarlar Yöneticiler Yönetmenler

Toplum ve Yaşam Toplum Millet Aile Antropoloji Hayvanlar Sosyoloji Cinsellik Ev Evlilik Felsefe Aşk Biyografiler

Bilim ve Teknoloji Bilim Bilgisayar Bilim Kurgu Matematik Aritmetik Arkeoloji Biyoloji Bilim Adamları Bilişim Ekonomi Fizik Yıldızlar Astronomi Uzay Arkeoloji Jeoloji Nükleer Enerji Kimya Zooloji Mantık Pedagoji Enerji Elektronik Elektrik Telekomunikasyon Teleskop Ses Tıp Tarım

Kültür Kültür Dil Tarih Edebiyat Eğitim Felsefe Adet Müze Müzik Mitoloji Basın Spor Sinema Tiyatro Coğrafya İklim İlçeler İller Biyocoğrafya

Din ilahiyat Allah Musevilik Hristiyanlık Kuran-ı Kerim Mitoloji