Eğitim

Maddenin Katı Hâli (Maddenin Halleri)

® Taneciklerinin düzenli ve aralarında boşlukların en az olduğu hâlidir.

® Belirli şekilleri vardır ve akışkan değildir. Tanecikleri birbiri ile temas hâldedir. Ancak bulundukları yerde titreşim hareketi yaparlar. Bu olay katıların bir şekle sahip olmasını sağlar.

® Katı maddelerin yapısına ısı verildiğinde enerjileri artar ve belirli bir sıcaklıkta hâl değiştirirler ve sıvı hale geçerler.

® Maddenin potansiyel enerjisi en az olan hâlidir.

BİLEŞİK

iki ya da daha fazla elementin belirli oranlarda biraraya gelerek kendi özelliklerini kaybedip oluşturdukları yeni saf maddeye bileşik denir.

® Bileşikler saf ve homojendirler.

® Yoğunlukları karakteristiktir.

® Bileşiklerin erime noktası ve kaynama noktaları belirli ve sabittir.

® Bileşikler kimyasal yollarla ayrışmaya uğrayabilirler.

® Bileşikler fiziksel yollarla daha basit maddelere ayrılamazlar.

® Bileşiği oluşturan maddeler arasındaki oran değişirse farklı bir bileşik oluşur.

® Bileşikler formüllerle gösterilir.

F : Flor

Fe : Demir

Fr: Fransiyum

Fm : Fermiyum

C : Karbon

Ca : Kalsiyum

Cu : Bakır

Cr: Krom

Co : Kobalt

Cs : Sezyum

N : Azot

Na : Sodyum

Ne : Neon

Ni : Nikel

ELEMENTLER

Tek cins atomdan meydana gelen basit ve saf maddeye element denir. ® Homojendirler ve saftırlar.

® Elementler fiziksel ve kimyasal yollarla kendisinden daha basit maddelere ayrıştırılamazlar.

® Elementlerin en küçük yapı taşları atomdur.

® Tek atomlu (Na) ya da moleküler (H2) hâlde bulunabilirler.

® Yoğunlukları karakteristiktir.

® Erime noktası ve kaynama noktası belirli ve sabittir.

® Elementler belirli sembollerle gösterilirler. Latince okunuşlarının ilk harfleri sembol olarak kullanılır. Birinci harf büyük, varsa ikinci harf küçük olarak yazılır.

® Elementler metaller, ametaller ve soy gaz olabilirler.

Bileşik ve Karışım Arasındaki Farklar

® Bileşikler aynı cins moleküllerden, karışımlar ise farklı cins atom veya moleküllerden meydana gelir.

® Bileşikler kimyasal yollarla, karışımlar fiziksel yollarla ayrıştırılırlar. ® Bileşikler saftır, karışımlar saf değildir.

® Bileşiğin yapısındaki elementler belirli kütle oranlarında birleşirken karışımlarda belirli bir oran yoktur.

® Bileşiklerin yoğunlukları karakteristiktir. Karışımların yoğunluğu ise karışımdaki maddelerin karışma miktarına bağlı olarak değişir.

Saf Madde: Yapısında tek tür tanecik içeren maddelerdir. ® Karışım: Yapısında en az iki tür tanecik içeren maddelerdir.

Buna göre elementler ve bileşikler saf maddeler, karışımlar ise saf olmayan maddeler olarak tanımlanabilir.

ELEMENTLERDEN BİLEŞİK OLUŞTURULMASI

Bazı bileşiklerin ısıtıldığında, bazı bileşiklerin elektroliz edildiğinde daha küçük yapılı maddelere dönüştüğünü öğrendik. Maddeler parçalana parçalana nereye kadar gidebilir? Maddeler bir yerden sonra parçalanamazlar. Maddenin kimyasal yollarla parçalanamayan, en küçük hâline atom denir. Aynı cins atomlardan oluşmuş maddeye element denir. Elementler uluslararası sembollerle gösterilirler. Sembollerin bazıları H, O2, Fe dir.

Elementlerin kimyasal reaksiyonlar sonucu oluşturdukları yeni özellikteki hâline bileşik denir.

Bileşikler uluslararası formüllerle gösterilirler. Formüllerin bazıları H2O, CO2, NaCl dir.

Elementlerin birleşmesi sonucu oluşan bileşiklerin en küçük yapıtaşına molekül denir.

Bir bileşiğin bütün moleküllerinin formülleri aynıdır.

Oluşan bileşik ile reaksiyona giren elementlerin kimyasal özelliği farklıdır.

Siyah renkli demir ile sarı renkli kükürt uygun bir düzenekle ısıtılırsa siyah renkli demir kükürt bileşiği elde edilir.

4 gram kalsiyum elementinin 3,2 g kükürt elementi ile tepkimesinden 7,2 gram kalsiyum kükürt bileşiği elde edilir. 40 gram kalsiyum elementinin 32 g kükürt elementi ile tepkimesinden 72 gram kalsiyum kükürt bileşiği elde edilir. Bu oranın değişmesi mümkün değildir.

BİLEŞİKLERİN KİMYASAL YOLLA AYRIŞTIRILMASI

Bazı bileşikler ısıtıldıklarında daha küçük taneciklere ayrıştırılabilirler.
Bazı bileşikler ısı ile ayrıştırılamazlar. Bu bileşikler elektrik enerjisi ile elektroliz edilerek ayrıştırılırlar. Su elektroliz edildiğinde hidrojen ve oksijen gazına dönüşür. Elektroliz kabının anotunda oksijen gazı, katotunda ise hidrojen gazı oluşur. Oluşan H2 gazının hacmi, O2 gazının hacminin iki katıdır.

Sıvı - katı Homojen Karışımlar

Su ile karışmış zeytinyağını süzerek birbirinden ayırdık. Ancak yemek tuzu suda çözünür ve kaybolur.

Su içerisinde çözünmüş tuzu sudan nasıl ayırabiliriz?

Katı bir madenin sıvı içerisinde çözünmesiyle oluşan karışımları birbirinden ayrıştırmak için buharlaştırmadan yararlanılır. Karışım ısıtılır su buharlaşır. Çözünmüş olan madde tekrar katılaşır. Bu olaya kristallendirme ya da basit damıtma denir.

Sıvı - katı Heterojen Karışımlar

Haşlanmış olan makarna kevgir ile süzülerek suyundan ayrıştırılır.

işte böyle heterojen katı - sıvı karışımları süzülerek birbirinden ayrıştırılabilirler.

Çamurlu su bir süzekten geçirilirse su alt tarafa geçerken toprak süzekte kalacaktır.

Sıvı - sıvı Homojen Karışımlar

Hepimiz kolonyaları biliriz. Kolonya su ile alkol karışımıdır. Ancak bir madde gibi gözükür. İşte böyle birbiri içerisinde çözünmüş olan sıvı maddeler kaynama noktası farklığından yararlanılarak ayrıştırılırlar.

Kolonyanın kapağı açık bırakılırsa daha uçucu olan alkol, sudan daha çabuk buharlaşır ve kolonyadaki alkol oranı düşer. Ağzı açık bir kaba su-alkol karışımı konursa alkol daha çabuk buharlaşır ve zamanla kapta yalnızca su kalır. Böylece karışım birbirinden ayrıştırılmış olur. Bu işlem sanayide kullanılamayacağından çeşitli sistemlerle bu buharlaşma işi hızlandırılır.

Balona konulan sıvılar ısıtılmaya başlanır. Uçuculuğu büyük olan madde hemen buharlaşmaya başlar. Bu maddenin kaynaması bitinceye kadar sıcaklık sabit kalır ve bu arada daha uçucu olan maddenin tamamı buhar hâline geçer. Buharlar bir şekilde başka bir kap içerisinde toplanıp soğutularak tekrar sıvı hâle getirilir.