Eğitim

MUHTEŞEM DÖRTLÜ: Atmosfer, Hidrosfer, Litosfer, Biyosfer

Yaşadığımız ortamı oluşturan ve aralarında sürekli etkileşim bulunan dört önemli unsur atmosfer, hidrosfer, litosfer ve biyosferdir. Dünya’mızı çepeçevre saran ve çeşitli gazlardan oluşan hava katmanı atmosferdir. Bitkiler, hayvanlar, insanlar ve mikroorganizma gibi canlılar tarafından oluşturulan sisteme biyosfer adı verilmektedir. Kayaçların oluşturduğu taş küre, katı hâlde olup litosfer olarak bilinmektedir. Litosfer üzerinde bulunan okyanus, deniz, göl, akarsu, kaynak suları ve yer altı sularının hepsine hidrosfer adı verilmektedir. Yeryüzündeki suların bir kısmı buharlaşarak atmosfere karışır. Bulutlar hâlinde yoğunlaşan su buharı daha sonra yağış olarak yeryüzüne düşer. Yüzeysel akışa geçen bu suların bir kısmı yer altına sızar. Bir kısmı da göl, deniz ve okyanuslarda birikir. Coğrafya, yaşadığımız ortamdaki bu dört unsur arasındaki etkileşimi ve insana olan etkilerini inceler.

DOĞAL UNSURLAR

Günlük yaşantısında insan, çevresindeki doğal unsurlarla sürekli etkileşim hâlindedir. Sıcaklık, yağmur, rüzgâr gibi iklim elemanları ile dağ, ova, mağara gibi yer şekilleri doğal unsurlardan bazılarıdır.

Dünya üzerinde doğal unsurların dağılışının farklılık göstermesi insanların barınma, beslenme ve giyinme gibi temel ihtiyaçlarında farklılığa neden olmuştur. Hatta, insanların karakterleri ve vücut yapıları üzerinde de doğal unsurların etkisi büyüktür. Örneğin, dört mevsimin belirgin olarak görüldüğü bölgelerde yaşayan insanlarla, sürekli aynı iklim koşullarının görüldüğü yerlerde yaşayan insanların karakter ve yaşam tarzları farklılık göstermektedir.

Yeryüzünde değişik coğrafyalarda konut tiplerinin ve konut yapı malzemelerinin farklı olmasını doğal çevrenin insan yaşamına etkisiyle açıklayabiliriz. Örneğin, orman zenginliğinin fazla olduğu bölgelerde konut yapımında çoğunlukla ahşap malzeme kullanılırken, kurak ve yarı kurak iklim koşullarının görüldüğü bölgelerde kerpiçten yapılmış evler daha yaygındır. Yine kış mevsiminde kar yağışının fazla olduğu bölgelerde evlerin çatılarının sağlam ve dik yapılması da doğal çevre ile ilgilidir. insanların yetiştirdiği ürünler, hayvancılık faaliyetleri, ekonomik uğraşları hep doğal çevrenin etkisiyle şekillenmiştir.