özellikleri hakkında bilgi » Bilim Adamları

Ali Kuşçu

kenan — Sun, 07 Jun 2009 21:30:33 +0000

ALİ KUŞÇU Gökbilimci (Semerkant ?-istanbul 1474). Babası Timuroğullarından Türkistan ve Maveraünnehir emiri Uluğ Beyin dogancısıydı. Asıl adı “Alaattin Ali “iken bu nedenle ‘Ali Kuşçu” diye anıldığı söylenir, ilk matematik ve gökbilim öğrenimini Uluğ Beyle Bursalı Kadızade Rumi’den Semerkantta gördü. Uluğ Beyden izin almaksızın Kirman’a giderek öğrenimini burada tamamladı. Kirman’da ayın evreleriyle ilgili bir kitapçık yazdı. Bu eserini Semerkant’a döndüğünde, gönlünü almak için Uluğ Bey’e sundu. 1421 de Bursalı Kadızade Rumi ölünce. Uluğ Bey Ali Kuşçuyu kendi kurduğu gözlemevinin yöneticiliğine getirdi. Uluğ Beyle birlikte büyük bir yıldız katalogu olan, yıldızların konumlarını ve devinimlerini gösteren Zic-i -Uluğ Bey adlı eseri hazırladı. Gözlemevi’ndeki görevinin yanı sıra Semerkanttaki medreselerde matematik ve gökbilim dersleri verdi. 1449′da Uluğ Bey oğlunun önayak olduğu bir ayaklanmada öldürülünce Ali Kuşçu Semerkant’tan ayrılarak Tebriz’de Akkoyunlu hükümdarı Uzun Hasan’a sığındı. Uzun Hasan kendisine olağanüstü saygı göstererek Osmanlılarla barış yapılması için onu istanbul’a elçi olarak gönderdi. Ünlü bilgin istanbul’da Fatih Sultan Mehmet’çe saygıyla karşılandı. Fatih, Kuşçu’ya günde 200 akçe karşılığı Ayasofya Medre.sesi’nde müderrislik yapmasını önerdi. Bu öneriyi kabul eden bilgin, elçilik görevini tamamladıktan sonra ailesiyle birlikte istanbul’a yerleşerek Ayasofya Medresesi’ne müderris oldu. Fatih döneminin ünlü bilginlerinden Molla Hüsrev’le birlikte medreselerin öğretim sistemini yeniden düzenlendi Gökbilim, onun zamanında ağırlıklı bir ders durumuna geldi. Matematik ve gökbilimin yanı sıra hadis, tefsir, kelam (islam felsefesi) ve dil bilgisiyle de uğraştı. Bu konularda çeşitli eserler yazdı. Kıvamettin Kasım, Molla Sarı Lütfü, Sinanettin Yusuf gibi değerli bilim adamları yetiştirdi.Başlıca eserleri şunlardır: Zic-i UluğBey Şerhi (Farsça yazmıştır. Eserde kuramsal matematik bilgilerinin açıklamalarına yer vermiştir); Risâletü’l Fethiyye (Eseri önce Risale fi’l Heyet (Gökbilim Kitapçığı) adıyla yazdı, 1473′te Arapça’ya çevirerek Fatih Sultan Mehmet’e sundu. Kitabın sonunda bir dünya haritasıyla gökcisimlerinin dünyaya u-zaklıklarını gösteren bir bölüm yer alır. Seyyit Ali bin Hüseyin 1548′de eseri Halep’te Türkçeye çevirdi): Unkud-üz-Zevahir fi Nazm-ül-Cevahir (Değerli Taşların Dizilmesinde Görülen Salkım); Mahbub-ül-Hamail fi Keşf-il-Mesâil (Meselelerin Keşfinde Tılsımların En Beğenileni); Şerh-i Cedid (Yeni Yorum; Nasırüddin-i Tusî’nin Tecrid-ül-Kelâm (Sözün Soyutlanması) adlı eserine yaptığı yorum; bu yazma eserlerin bazı nüshaları çeşitli istanbul kitaplıklarındadır.

Sir Harold JEFFREYS

serkan — Mon, 11 May 2009 21:30:44 +0000

JEFFREYS Sir Harold, ingiliz bilim adamı (County Durham Fatfield 1891). Cambridge Üniversitesi’nde matematik eğitimi gördükten sonra aynı üniversitede öğretim görevlisi oldu 1937′de Kraliyet Astronomi Derneği altın madalyası, 1948′de Kraliyet Derneği’nin özel madalyasıyla onurlandırıldı. 1953′te şövalye sanı verildi. Özellikle yerdoğabilimi ve gökbilim başta olmak üzere, çok çeşitli bilim dallarına değerli katkıları oldu. Yerdoğabilimin dağınık araştırmalarını bir dizgeye ve bütünlüğe kavuşturanların başında gelir. Yeryüzünün ısı tarihini araştırdı; depremsel dalgaların kapsamlı ve doğru devinim zamanlarını saptadı; yeryüzünün esnekliği ve hidrodinamiği üzerine çalıştı; ilk kez yeryüzünün iç sıcaklığına, ışın etkinliğinin (radyoaktivite) etkisini inceledi. Dış gezegenlerden Jüpiter, Satürn, Uranüs ve Neptün’ün çok düşük derecelerde amonyak, metan gibi düşük molekül ağırlıklı maddelerden oluştuğunu gösterdi. Muson ve deniz meltemlerinin nedenlerini açıkladı; yeryüzü sirkülasyonunda (atmosfer etkinlikleri) siklonların rolünü tanımladı.Önemli eserleri: Earthquakes and Mountains (Yer sarsıntıları ve Dağlar) 1950, The Earth (Yeryüzü) 1952, Methods of Mathematical Physics (Matematiksel Fiziğin Yöntemleri) 1956, Scientifıc Inference (Bilimsel Sonuçlar) 1957.

Sir Arthur KEİTH

serkan — Sun, 10 May 2009 21:30:40 +0000

KEİTH ArthurSir, iskoç kökenli ingiliz insanbilimci (antropolog) (İskoçya/Aberdeen 1866-İngiltere/Kent 1955). Aberdeen, Londra, Leipzig (Almanya) üniversitelerinde tıp, bilim ve hukuk dallarında doktora yaptı. 1908′de Kraliyet Cerrah Okulu profesörlüğü, 1912-1914 arasında Kraliyet Antropoloji Enstitüsü başkanlığı, 1917-1923 arasında Kraliyet Enstitüsü profesörlüğü yaptı. 1921′de antropolojiye katkısı (özellikle fosil ve kalıntılardan tarihöncesi insanın yeniden incelenmesini sağlaması) nedeniyle şövalyelikle onurlandırıldı. 1930-1933 arasında Aberdeen Üniversitesi rektörlüğüne atandı. Darwin kuramının yılmaz destekçisiydi.
Başlıca eserleri: The Study of Anthropoid Apes (insanımsı Maymunların incelenmesi) 1896, Ancient Types of Man (Çok Eski insan Tipleri) 1911, The Human Body (insan Bedeni) 1912, Nationality and Race (Milliyet ve Irk) 1920, Religionof a Darwinisi (Bir Darwincinin Dini) 1925, New Discoveries Relating to the Antiquity of Man (insanın Eskiliğine ilişkin Yeni Bulgular) 1931, A New Theory of Human Evolution (insan Evrimine ilişkin Yeni Kuram) 1948.

Stephan Ladisiaus ENDLİCHER

serkan — Sun, 10 May 2009 21:30:39 +0000

Stephan Ladisiaus ENDLİCHER, Macar kökenli Avusturyalı bitkibilimci (Çekoslovakya/Bratislava 1804-Viyana 1849). Budapeşte ve Viyana üniversitelerinde ilahiyat okuduysa da, doğa tarihi, dilbilim ve tıpla uğraşmayı papazlığa yeğledi, 1827′de Viyana imparatorluk Kitaplığı’nda elyazmaları bölümünü düzene soktu. 1 836′da Viyana Doğa Tarihi Müzesi Botanik (bitkibiiim) Bölümü müdürlüğüne atanması sonucu 30.000′i aşkın kurutulmuş bitki koleksiyonunu müzeye bağışladı. 1840′ta Viyana Üniversitesi’ nde öğretim üyeliği ve yeni baştan düzenlediği bitkiler bahçesi yönetmenliğine getirildi. Başta Monamento Arpadiana (Arpad Anıtı) 1844, bir Çin Atlası (1843) ve Çince bir dilbilgisi kitabı (1845) olmak üzere edebiyat ve tarihle ilgili birçok eser yayımladığı gibi, Avusturya’nın ilk doğa tarihi dergisini kurdu (Doğa Tarihi Müzesinin Yıllıkları).

Sir John Carew ECCLES

serkan — Sun, 10 May 2009 21:30:08 +0000

ECCLES Sir John Carew Avustralyalı fizyoloji bilgini (Melbourne 1903). Melbourne Üniversitesi’nde tıp öğrenimini (1925), Oxford Üniversitesi’nde fizyoloji öğrenimini tamamladı (1929), Oxford’da fizyoloji alanında araştırmalar ve öğretim üyeliği yaptı. 1937′de ülkesine dönüp Sidneydeki Kanematsu Patoloji Vakfı’nda 8 yıl yöneticilik yaptı. Dunedindeki (Yeni Zelanda) Otağa Üniversitesi’nde (1944-1951) ve Canberradaki Avustralya Ulusal Üniversitesi’nde fizyoloji profesörlüğü yaptı. 1941 ‘de Royal Society üyeliğine seçilen Carevv 1958′de “Sir” sanını aldı. 1957-1961 arasında Avustralya Bilim Akademisi Başkanlığı yaptı. 1963′te Alan L. Hodgkin ve Andrevv F. Huxley ile birlikte sinir tepkilerinin (impuls) temel geçirgenliği konulu araştırmasıyla Nobel Tıp ve Fizyoloji Ödülü’nü paylaştı. Araştırmaları başlangıçta sinirsel etkinliklerin mekanizmasıyla ilgiliyken sonraları merkezi sinir sisteminde uyarım ve önleme olgularına kaydı.

Seymour Martin LİPSET

serkan — Sat, 09 May 2009 21:30:51 +0000

Seymour Martin LİPSET , ABD’li toplum bilimci (New York 1922). Columbia Üniversitesi’nde felsefe doktorasını tamamladı. Columbia, Kaliforniya ve Harvard üniversitelerinde siyaset sosyolojisi profesörlüğü yaptı. 1954-1956 arasında Uygulamalı Toplum Araştırmaları Bürosu başkan yardımcılığı, 1962-1966 arasında Uluslararası İncelemeler Enstitüsü başkanlığı görevlerini yürüttü. Eserlerinde, demokrasi, siyasal dizgeler, toplumsal sınıflar, toplumsal değişkenlik, siyasal seçkinler konulartnı inceledi, Demokrasiyi salt ulusal toplum düzeyinde değil, tüm insan grupları düzeyinde inceleyerek, yöneticilerin kitlelerin oylarıyla değiştırmesinin demokrasinin ölçütü olduğunu vurguladı. Başlıca eserleri:” Agrarian Sociaiism (Tarımsal Sosyalizm) 1950, Man and Politics (insan ve Siyaset) 1960, The Revoiution and Counlerrevolution (Devrim ve Karşıdevrim) 1968, The Conüdence Gap (Güven Boşluğu) 1982.

Sedat Veyis ÖRNEK

serkan — Sat, 09 May 2009 21:30:49 +0000

Sedat Veyis ÖRNEK, yazar, öğretim üyesi (Sivas Zara 1927-Ankara 1980). AÜ İlahiyat Fakültesi’ni bitirince (1953) Almanya’daki çalışmalarıyla (Tübingen EberhardKarl Üniversitesi, dinler tarihi ve budunbilim alanında) doktorasını tamamladı (1960), Ankara Üniversitesi DTCF’deki asistanlığı (1961) Etnoloji Kürsüsü’ndeki profesörlüğüne doğru yükseldi (1971), arada dış ülkelerde konuk profesörlükler de yaptı (1969-1974), Kültür Bakanlığı Kültür Yüksek Kurulu’nda görev aidi (1979), DTCF’de Halkbilim Kürsüsü’nü kurdu (1980), bir kalp durmasıyla genç yaşında yaşamını yitirdi. Bilim adamlığı öncesindeki dergilerde öyküler, eleştiriler yayımlayan, oyunlar yazan S.V.Örnek (Kurt, 1964-1965; Pirinçler Yeşerecek, 1968; Manda Gözü, 1969) tiyatro edebiyatımıza çeviri eserler de kazandırdı. Budunbilim (etnoloji) araştırmalarına girişip bilimsel sorumluluklar yüklenince çabasını o alana yöneltti. Başlıca eserleri: Sivas ve Çevresinde Hayatın Çeşitli Safhalarıyla ilgili Batıl inançlar ve Büyüsel İşlemlerin Etnolojik Tetkiki (1966), Etnoloji Sözlüğü (1971), Anadolu Folklorunda Ölüm (1971), 100Soruda İlkellerde Din, Büyü, Sanat, Bsane(1971), Budunbilim Terimleri Sözlüğü (1973), Türk Halkbilimi (1977), Geleneksel Kültürümüzde Çocuk (1979) vb.

Stepan Prokofyev TİMOŞENKO

serkan — Sat, 09 May 2009 21:30:43 +0000

Stepan Prokofyev TİMOŞENKO , Rus kökenli ABD’li mühendis ve bilim adamı (Spotovkakiev yakınları 1878-1972). Kiev ve Petrograd (bugün Leningrad) yüksek teknik oklarında öğretim üyesi olarak çalıştı (1907-1913). Daha sonra Yugoslavya’ya göç etti ve bir süre Zagreb Politeknik Okulu’nda ders verdi. (1920-1922). 1922′de ABD’ye göç etti ve 1927′de ABD uyruğuna girdi. Westinhouse şirketinde danışmanlık yaptı (1923-1927). Michigan (1927-1936), Stanford ve Kaliforniya (1936-1944)) üniversitelerinde kuramsal ve uygulamalı mekanik dersleri verdi. Esneklikle ilgili araştırmaların en büyük uzmanlarından biri ve malzemelerin direnci alanında ünlü bir kuramcıydı.
Başlıca eserleri: Vibration Problems in Enginneering (Mühendislikte Titreşme Problemleri) 1928, Strength of Elasticity (Esneklik Kuramı) 1934, Theory of ElasticStabiiity (Esnek Kararlılık Kuramı) 1936, Theory of Structures (Yapılar Kuramı) 1945.

Seymotır Bazett Louis LEAKEY

serkan — Sat, 09 May 2009 21:30:06 +0000

Seymotır Bazett Louis LEAKEY, İngiliz arkeolog ve taşıl bilim uzmanı (Kenya/Kabete 1903-Londra 1972). Cambridge Üniversitesi’nde (Londra) doktorasını yaptıktan sonra, 1930 1935 arasında aynı okulda öğretim görevlisi oldu. 1926–1935 arasında Doğu Afrika’ya birkaç arkeolojik araştırma gezisi düzenledi. 1945–1961 arasında Nairobi Coryndon Memorıa! Müzesi müdürüyken öte yandan 1959–1963 arasında Tanzanya’nın kuzeyindeki “Olduvai Gorge” arkeolojik bölgesinde yaptığı araştırmalarda Doğu Afrika’da tarihöncesi 500,000-2 milyon yıllarında yaşamış insan ve yaratık fosil artıklarından, insan evrimi kuramına büyük katkılarda bulundu. Brıtish Academy üyeliğine seçildi ve Geographical Society’nin Kraliyet Madalyası ile onurlandırıldı.

Thomas NEWCOMEN

serkan — Fri, 08 May 2009 21:30:58 +0000

Thomas NEWCOMEN, İngiliz mokanikçisi ve mucidi (Darmouth 1663-Londra 1729). Küçük yaşlarda demirci çırağı olarak yaşama atıldı, daha sonraları da çeşitli makine aksamları ve afaç gereç yapımcılığına başladı., 1700′lerin başında geliştirdiği, başarıyla çalışan bir buhar makinesinin üre
timini yapabilmek için, “her türden ateşli tulumbaları” içeren bir patent almış olan Thomas Savery (1650-1715} ile ortaklık kurdu. Buluşunun 1712′de piyasaya sürdükten sonra, aygıt üzerinde birçok geliştirmeler yaparak, piston hareketinde dakikada on iki inişçıkışlık bir hız ve 100 beygirlik güç elde etmeyi başardı. Ayrıca, kazan, silindir ve su sistemlerini denetleyen vanaların çalışmasını, elle yapılmaktan kurtarıp otomatikleştirdi. Onun, Severy’ninkinden daha güçlü ve.daha kullanışlı olan ve kullanımı 20. yy’ın başlarına kadar süren bu makinesi James VVatt’ın yaptığı, piston hareketini tekerleğe aktaran buhar makinesinin de öncüsü oldu.