RRR
islam inanç ve temellerine aykırı ilkeleri bulunan bir tarikat. Kurucusu 1340′da iranin Esterabad Kenti’nde doğan Fazlullah Şahabettin’dir. Fazlullah, önceleri Batıni Şeyh Hasan’a bağlandıktan sonra 1386da kendi ilkelerini yaymaya başladı. Azerbaycan ve iran’ın birçok yenni gezdi ve birçok ünlü kişileri kendisine inandırdı. Celayirli Sultanı Üveys de ona inananlar arasındaydı. Ancak bu eylemleri sonucunda Şemahî’de tutuklandı, 3 Eylül 1 394′te Alıncak’ta öldürüldü, ayağına ip takılarak sokaklarda sürüklendi, cesedinin parçaları, mürıtlerince toplanarak gömüldü. Öldürüldüğünde dört yüz halifesi olduğu söylenir. Hurufî inancı, bazı sayıların kutsal sayılması, bazı harflerin çeşitli anlamlara gelmesi gibi, çok eskiden beri bilinen sihirsel bir inançtan kaynaklanmaktadır. Bu gibi inanışlar Hezekiyel ve Danyal peygamberlerde görülmektedir. Kuran’da da 29. Sure’nin ilk ve son harflerinin böyle çeşitli anlamlarla yorumlandığı bilinir. İlmi huruf denen, harflerden anlam çıkarma yolunu bilen Sahabettin Fazlullah, Ahd-i Atîk’i ve Ahd-i Cedid’i öğrenmiş, Batınî inançları benimsemiş ve kendisinin Mehdi olduğuna inanmış bir kişiydi. Kendisinden önce bilinen harf bilgilerini bir dizgeye bağlayarak, Hurûfî inancını ortaya attı.Hurufilik inancındatemel ilke Fazlullahı Allah tanımaktır. Bu tarikat ile ilgili kitaplarda kendisi Sâhib-i Beyân, Sâhib-i Tevil, Fazl-ı Yezdan diye de anılır. Bu tarikata göre dünyada üç dönem vardır: Nübüvvet, İmamet ve Ulûhiyyet. Nübüvet Hz. Muhammet ile başlamış, imamlık dönemi Hz. Ali ve on iki imam ile temsil edilmiş,Ulûhiyyet dönemi ise Fazlullah Hurufi’de gerçekleşmiştir.Buna göre varlığın ortaya, çıkışı sesle olmuştur. Ses, bilinmeyen âlemden bilinen âleme geçebilen maddi bir öğedir. Ses cansızlarda da bulunursa da insanda kendini bulur ve söz olur.Hurufiler; namazı, abdesti, zekâtı, tüm dinsel buyruk ve yargıları, yirmi sekiz ve otuz ikiye bağlayarak insana uygularlar. Fazlullah’ı, Tanrı kabul ettiklerinden şehadette “Eşhedü enla ilahe illa Fazlullah” derler, ezan ve kamette de onun adını anarlar. Namazlardan sonra da otuz iki harfi tamamlamak için onun eseri olan Câvidânı sagîr’den, yani Arşnâme’den beyitler okurlar. Hurufiler, siyasal yaşamda da çeşitli ayaklanmalar çıkardılar. Fazlullah’ın kızıyla Yusuf adında bir hurufi, Karakoyunlu Hükümdarı Cihanşah’a karşı Tebriz’de ayaklandılarsa da iran’da bastırıldılar. Bunun üzerine Anadolu ve Rumeli’de yayıldılar, Bektaşilik ve Melevilik tarikatlarına etkide bulundular. Hurufi edebiyatının geliştiği merkezler ise, başta istanbul olmak üzere, Arnavutluk, Yanya. Mısır’da iskenderiye ve Anadolu’da Tire’dir. Başlangıçta Farsça yazılan Hurufi metinleri, Anadolu’da yayılma gösterdikten sonra Türkçe yazılmaya başlandı. Ünlü şair Nesimî de (1344 7-1418?) halifesi olduğu Fazlullah Hurufî’nin izindegittiği .için Halep’te derisi yüzülerek öldürüldü. Hurufiliğin Anadolu’da yayılmasında onun şiirlerinin büyük etkisi oldu.
Sağlık Ana Sayfa
