RRR
Türkiye topraklarını oluşturan yedi coğrafya bölgesinin’ en küçüğü. Yüzölçümü 57.335 km2, nüfusu 3.727.282, nüfus yoğunluğu 65 kişi/km2 (1985). Toplam nüfusun 1.672.961 ‘ı kentlerde, 1.411,277’si kırsal kesimde yaşar. Kuzeyden, doğudan Doğu Anadolu Bölgesi; güneyden Suriye, Irak; batıdan Akdeniz Bölgesi ile çevrilidir. Gaziantep, Adıyaman, Ş. Urfa, Diyarbakır, Mardin illerinin yer aldığı bölge, Orta Fırat ve Dicle olmak üzere iki bölüme ayrılır. Bölgenin sınırları, öteki bölgelerde olduğu gibi yönetim sınırlarına göre çizilmiş değildir. Ş. Urfa, Mardin illerinin tümü, Gaziantep ili’nin Merkez, Oğuzeli, Yavuzeli, Araban, Nizip ve Kilis ilçesi’nin güneydoğuda ufak bir parçası. Adıyaman ili’nin Merkez, Besni,Şamşat.Gölbaşı, Kâhta, ilçeleri Diyarbakır İli’nin Merkez, Çınar, Bismil, Silvan, Hazro ilçeleriyle Kulp, Hani, Dicle ilçelerinin bir bölümü, Siirt’ in Kozluk, Baykan, Merkez, Kurtalan, Batman, Beşiri, ilçeleri Güneydoğu Anadolu Bölgesi sınırları içerisinde kalır.Yüzey şekilleri. Bölge; Güneydoğu Toroslar, Amanos, Zagros dağlarının yay gibi çevrelediği yüksek yaylalar,geniş ovalar, yer yer 1,000 m’nin üzerindeki yükseltilerden oluşur, Yerşekil-lerinin oluşumunda Fırat ve Dicle ırmakları önemli rol oynar.Gaziantep ili topraklan batıdan doğuya, Fırat Irmağı vadisine doğru alçalır. Akarsularla yarılmış il topraklarının önemli yükseltileri arasında Karakaş(Sof) Dağı (1.496 m), Gülbahar Tepe (Top DağıKefis Dağı,1.021 m) sayılabilir. Gaziantep Ovası. Araban Ovası ilin bölge topraklarında kalan önemli düzlükleridir. Fırat Irmağı’nın doğusunda, Ş. Urfa ili’nin düzlükleri (Suruç, Harran, Viranşehir ovaları) yer alır. il topraklarının kuzeydoğusundaki genç, sönmüş volkan Karacadağ’ın en yüksek noktası 1.919 m’ye ulaşır. Tektek Dağları (749 m), Susuz Dağı (801 m). Arat Dağ (840 m), öteki önemli yükseltilerdir. Doğuya doğru uzanan düzlükler üzerinde Mardin ilindeki yükseltiler göze çarpar. Mardin Eşiği adı verilen yükseltiler, batıda Karacadağ, doğuda Midyat Dağları arasında kalır. Mazı Dağı (1.252 m) Mardin Eşiğinin batısına düşer. Mardin ili,bu eşiğin güney yamaçları üzerinde kuruludur. Kuzeyde Diyarbakır Havzası adı verilen çukur bir alana geçilir. Bölgenin, Adıyaman ili sınırları içerisinde kalan bölümü. Güneydoğu Torosların batı eteklerinde yer alır. Fırat, Dicle bölgenin iki önemli ırmağıdır. Kuzeyden gelen Fırat Irmağı’nın 270 km’lik bölümü, Gaziantep ve Adıyaman illeriyle Ş. Urfa ili arasında sınır çizgisi oluşturarak Suriye’ye geçer. Kâhta, Göksu ırmakları Adıyaman’da; Sacur Şüyu, Nizip Suyu, Karasu Gaziantep’te: Hacıhıdır. Ş. Urfa’da Fırat Irmağı’na katılır. Diyarbakır’ın kuzeyinde, Dicle ilçesi yakınlarında Güneydoğu Anadolu Bölgesi’ne giren Dicle Irmağı, Mardin Mazı Dağı’nda Göksu, Diyarbakır’ın doğusunda Batman Suyu, Siirt’te Garzan ve Botan çaylarını alır, Siirt,Mardin il sınırını çizerek Irak’a geçer, Ş. Urfa ilindeki Çalap Suyu. Habur Suyu bölgenin öteki önemli ırmaklarıdır. Fırat, Dicle ırmakları arasında kalan ovalar Mezopotamya’nın yukarı bölümünü oluşturur. Suruç, Harran,Viranşehir ovalan Ş. Urfa ilin’de; Adıyaman ve Kâhta ovaları Adıyaman’da; Kızıltepe, Mardin, Nusaybin, Silopi, Cizre düzlükleri Mardin’de; Karaman Ovası Diyarbakır il sınırları içerisinde kalan’bölgenin başlıca düzlükleridir. Adıyaman’da Azaplı, inekli, Abdülharap, Ş. Urfa’da Aynızeliha, Halilürrahman gibi ufak gollşr dışında, bölgede önemli sayılabilecek doğal göl yoktur. Bitki örtüsü, iklim. Güneydoğu Anadolu Bölgesi bitki örtüsü yönünden çok yoksuldur. Doğal ormanlar (Türkiye orman varlığının % 3′ü), Gaziantep’in doğusunda, kuzeyinde, Mardin’in batısında, kuzeyinde, Dicle Irmağı’nın iki yanında, Siirt ili’nin batısında yoğunlaşmıştır. Ormanlarda yaygın tür meşedir. Orman alanlarının dışında egemen bitki örtüsü bozkırdır. Bölgede yazlar çok sıcak (30-35 °C), kışlar, Doğu Anadolu’ya göre daha az soğuktur. Bir ölçüde Akdeniz’den gelen nemli hava akımlarının etkisi görülür. Bölgenin büyük bölümünde uzun süren yaz kuraklığı, yüksek buharlaşma, düşük bağıl, hem, iklimin genel karakteristiğini oluşturur. Ortalama sıcaklık Gaziantep’te 14.5°C, Adıyaman’da 17.0°C, Diyarbakır’da 15.9°C, Ş. Urfa’da 18.4°C, Mardin’de 1 5.8°C’dir. Ölçülen en yüksek sıcaklık Adıyaman,Gaziantep, Mardin, Siirt’te 42°C dolayında Ş. Urfa”da 47.6°C (temmuz). Diyarbakır’da 46.2°C (ağustos). En düşük sıcaklıklar genelde ocak,şubat aylarında gözlenir (Adıyaman -9.40C, Diyarbakır -24.2°C, Gaziantep 17.5° C, Ş. Urfa -12.2° Mardin-13.9°C). Yıllık yağış tutarı çok düşüktür. Ş. Urfa’da328 mm Diyarbakır’da 495 mm, Gaziantep’te 558 mm, olan bu değerler Adıyaman’da 835 mm, Siirt’te 71 3 mm’ye yükselir. Toplumsal yapı ve ekonomi. Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nde nüfus yoğunluğu 65 kişi/km2. Türkiye ortalamasına eşdeğerdedir. Bölgenin nüfusu en yüksek ili Gaziantep (953.859, il merkezi 466.302), ülkenin 6. kalabalık kentidir. Son beş yılda nüfusu binde 64.9 artan Şanlıurfa’da i! merkezi nüfusu 206.385, toplam nüfusu 884.786′dır Öteki iller Mardin (toplam 694.1 71, il merkezi 44.71 3), Diyarbakır (toplam nüfus 941.522, il merkezi 305.259) ülkemizin yüksek nüfuslu illeridir. Gaziantep, bölgenin ve Türkiye’ nin önde gelen sanayi, ticaret merkezlerinden biridir. Bölge ekonomisi genelde tarımsal etkinliklere davanır.1.607.339 hektarı tahıl (buğday 1.220.469 t, arpa 370.080 t, çavdar 3.065 t, mısır 2.497 t, darı 7.1001, pirinç 3.880 t, mahlut 247); 458.721 hektarı baklagil (mercimek 421.533 t, nohut 31.563 t, fasulye 3.190 t); 59.488 hektan sanayi bitkileri (pamuk 39.56″5 t, tütün 10.062 t, şeker pancarı 6.979 t, keten 2.104 t, kenevir 12 t, şekerkamışı, hardal, kırmızı biber, kimyon, şerbetçiotu, vb. 7661); 19.804′hektarı yağlı tohumlar (susam 12.887 t, ayçiçeği 6.164 t, soya 753 t); 7.557 hektarı yumru bitkiler (kurusoğan 3.780 t, patates 3.390 t, kurusarmısak 387 t); 29.660 hektarı yem bitkileri (yonca 20:949 t, korunga 8.711 t); 59.546 hektarı sebze (lahana 13.765 t, ıspanak 1.241 t, marul 629 t, pazı 1 98 t, fasulye 8.360 t, barbunya 121 t, bakla 80 t) tarımına ayrılmıştır. Toplam 15.924. 539 ağacın 1.219.943′ünü yumuşak çekirdekli (armut 531.720 t, elma 620.335 t, ayva 67.888 t); 1,443.628′ini taşçekirdekli (erik 304.336, kayısı 335.431, zerdali 259.093, zeytin 205.264, şeftali 123.748, kiraz 120~556, vişne 92.262, iğde 2.938); 11,760.993′ünü sert kabuklu (antepfıstığı 10.039.299, ceviz,798.533, badem 530.608, fındık 331.495, kestane 1.058); 1.499.975′ini üzümsü meyve (dut 629.810, incir 306.192, nar 563.973, üzüm 74.578 kütük) ağaçları oluşturur. Yumuşak çekirdeklilerden 13.8341, taşçekirdek-lilerden 17.344 t, sert kabuklulardan 35.320 t, üzümsü meyvelerden 371.376 t meyve sağlanır. Hayvancılık en az tarım” kadar önemlidir. İklim koşullarına uygun olarak küçükbaş hayvancılık (koyun 11.548.940 baş, kıl-keçisi 3.795.500 baş, tiftik keçisi 466.200 baş), büyükbaş hayvancılıktan (inek, .öküz, dana vb. toplam 1.644.203) daha yaygındır. Ayrıca, binek ve yük hayvanı olarak yararlanılan at (111.200), eşek (161.300), katır (81.450), deve (2.850) sayısı oldukça yüksektir. Kümes hayvancılığı (3.262. 966 tavuk horoz, 566.968 hindiden 147.047.000 yumurta), arıcılık (5.158..111 arı kovanındanl .259 t bal), ipekböcekçiliğı (5.170 adet ipekböceği kutusu), son yıllarda hızlı bir gelişme içindedir. Canlı hayvan yetiştiriciliğinin yanı sıra, hayvansal ürünler de (839.195 t süt. 24.450 t et, 1.275.200 adet deri, 15.230 t yapağı, 3.495 t kıl, 325 t tiftik) bölge ekonomisine büyük katkı sağlar. GAP projesi adıyla anılanGüneydoğu Anadolu Projesi”nin en önemiı yatırımlarından Atatürk Baıaji ınsoal alanı yatırımların gerçekleşmesiyle bölgenin ülke ekonomisi içerisindeki önemi büyük oranda artacaktır. Mardin’de fosfat, çimento hammaddesi, asfalhit; Gaziantepte krom; Şanlıurfa’da fosfat, mermer; Diyarbakır’da petrol, linyit yatakları, bölgenin başlıca yeraltı zenginliklerini oluşturur: Petrol üretiminin hemen tamamı Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nden sağlanır. Gaziantep’te bulunan ve Orta Doğu Teknik Üniversitesi’ne bağlı Mühendislik Fakültesi bölgenin başlıca yüksek öğrenim kuruluşudur. Ulaşım yönünden önemi son yıllarda büyük ölçüde artan bölgede, düzenli karayolları vardır. Ortadoğu ülkeleriyle ticaret ilişkilerimizde önemli yeri olan Gaziantep,Ş.Urfa Karayolu, Mardin’in Nusaybin ilçesi üzerinden Suriye’ye bağlanır. Kilis , ve Akçakale’den de Suriye ile bağlantılar vardır. Güney sınırını izleyen demiryolu, Çobanbey ve Nusaybin’de Suriye topraklarına geçer.Güneydoğu Anadolu Projesi (GAP),Fırat ve Dicle ırmakları üzerinde yapılan ve yapılacak olan baraj, hidroelektrik santralları ve sulama örgütüyle bölgeyi kalkındırma projesi; her tür alt yapı ile bölgenin tarım, sanayi, eğitim,sağlık ve öteki kesimlerce gelişimini amaçlayan yatırım ye hizmetler bütünü. Tasarımın temel itici gücünü bölgedeki su ve toprak kaynaklarının geliştirilmesine yönelik sulama ve enerji kuruluşları oluşturmaktadır. 1976 yılında başlanan çalışmaların 30 yılda tamamlanması öngörülmektedir. Yatırımların sonunda 1.8 milyon hektar alanın sulanması ve yılda 22 milyar kilovvatt %aat hidroelektrik enerji üretilmesi amaçlanmaktadır. Üretilecek elektrik enerjisi ülkemizde üretilmekte olan enerjinin toplamına eşit, sulanacak alansajkamu kesimince gerçekleştirilmekte olan sulamaların 1.25 katına eşit olacaktır. GAP kısa adıyla anılan proje; Ş. Urfa, Mardin, Gaziantep Adıyaman, Diyarbakır, Siirt illerinin tümünü ya da bir bölüm topraklarını içine almakta ve 74.000 hektarlık alana yayılmaktadır. Bölgedeki toplumsal yaşam ve ekonomiyi büyük ölçüde etkileyecek olan yatırımlar Fırat üzerinde yapılmış ve yapılacak olan Keban, Medik, Karakaya, Kahta, Adıyaman, Atatürk, Birecik, Karakamış; Dicle üzerinde yapılacak olan Dıbni, Kıralkızı, Devegeçidi,Dicle, Sason, Kayzer, Silvan, Batman, Aykadın, Kor, Garzan, Ilısu, Cizre gibi barajlarla hidroelektrik santralları ve sulama sistemlerini içermektedir. Bu yatırımlar 12 ana proje çerçevesinde Devlet Su Işleri’nce (DSİ) yürütülmektedir. Yatırımlara (1980 yılı rakamlarıyla) bir trilyon sekiz yüz otuz dört milyar TL harcanacaktır. Karakaya Barajı, Atatürk Barajı ve Ş. Urfa tüneli projenin en kapsamlı yatırımlarıdır. 1986 Haziranında GAP içinde olan ve bitirilen Fırat Irmağı üzerinde 3 köprü (Fırat Demiryolu Köprüsü, Kömürhan Köprüsü, Tohma Köprüsü) hizmete açıldı; Karakaya Barajı’nın kapakları kapatılarak su tutmaya başlandı. Aynı zamanda Atatürk Barajı’nın derivasyon tünelleri de açılarak Fırat Irmağı’nın yatağı bir süre için değiştirildi. Batman ve Dicle barajlarının temeli atıldı.
Sağlık Ana Sayfa
