RRR
ikiçenekliler sınıfının (Dicotyledoneae), zeytingiller (oleaceae) familyasından, çoğunluğu kuzey yarım kürenin ılıman bölgelerinde yayılmış, 65 türü bulunan, kışın yapraklarını döken ağaç ya da ağaççık halinde bir bitki cinsi. Yaprakları, tek, tüysü, sivri uçlu, oval, kenarları muntazam dişlidir. Çiçekleri bir ya da iki eşeyli kırmızı ve beyaz renkte olabilen salkım durumundadır. Meyve ufak kanatlı fındıksı (nuks), 2-3 cm boyundadır. Kabuğu kül renginde gri lekeli ve oldukça pürüzsüzdür. Nemli toprakları sever. Gövde dik, karşılıklı dallı, kerestesi açık renkli ve parlaktır. 300 yıl kadar yaşayabilir. Mobilya yapımında kullanılır. Bazı türleri önemli orman ağacı, çoğu dekoratif süs bitkisidir. Avrupa’da yaygın olan, Türkiye’de, Trakya’da en çok, izmit, Çankırı, Kastamonu, Samsun, Maraş, Toros yörelerinde yetişebilen Adidişbudak (Fraxiirusexcelsior) türüdür. 30-40 m’ ye kadar boylanabilen dolgun ve düzgün gövdeli 200-250 sene kadar yaşayabilen, 1-1,5 çap yapabilen,yuvarlak tepeli, çiçeksiz dişbudak da denilen bu türün yaprakları saplı karşılıklı dizilmiştir, dişi,’erdişi ve erkek çiçekler bir arada, yapraklardan önce meydana gelir. Odunu sarımsı beyaz renkte, sert, düz ve dayanıklı liflidir. Esnek bir odun olduğundan kasnakçılıkta, mobilya, spor araçları, kayak, fıçı vb. yapımında kullanılır. Yaprakları haziran-temmuz ayında toplanıp gölgede kurutulur, içindeki reçineli maddeler, tanen, uçucu yağ, glikozitler nedeni ile tıpta idrar söktürücü, müshil, süt ifrazını artırıcı olarak ve romatizma tedavisinde, kullanılır. Kabukları Fraxin adlı glikozit taşır. Bu da ateş düşürücü ve bakteri öldürücü olarak kullanılır. Tohumlar da idrar söktürücüdür.Diğer türü çiçekli dişbudak (Fraxinur ornus) da Güney Avrupa’da SSCB’nin batısında ve Türkiye’nin sahil bölgelerinde Trakya, Bursa, izmir, Manisa, Maraş ve Toroslar yöresinde 8-10 bazen 15 m’ye kadar boylanabilir. Yaprakları uzun saplı, karşılıklı dizilmiş, oval, kenarları dişli 5-9 foliole parçalanmıştır. Çiçekleri beyaz, erdişi ve önceleri dik duran sonra aşağıya sarkan zengin panikula durumundadır. Gövdenin yaralanmasıyla elde edilen usarede mannitol, şekerler ve reçine bulunur. Mann (kudret helvası) denilen bu sıvı hafif bir müshildir. Bazı preparatların içine girer, diğer özellikleri aynen çiçeksiz dişbudak.gibidir. Bir de sivrimemeli dişbudak (Fraxımıs oxycarpa) türü vardır. Avrupa ormanlarında rastlanır.
Sağlık Ana Sayfa
