periyodik çizelgenin II B grubu elementlerinden metal. Atom numarası: 30,atom ağırlığı.65.38. Çok eskiden bu yana bilinen bir metal olup Transilvanya’da bulunan tarih öncesi kalıntılar arasında % 87 oranında çinko içeren bir alaşıma rastlanmamıştır. 13. yy’da Hindistan’da kalaminin yün gibi organik maddelerle indirgenmesiyle metalik olarak elde edilmiştir. 1746 da Avrupa’da Marggraf’ça kalaminin odun kömürüyle indirgenmesiyle metalik olarak elde edilip ikinci kez keşfedildi. Çinko, demir dışı metaller arasında önem ve kullanım bakımından alüminyum ve bakırdan sonra üçüncü sırayı alır. 1982 dünya çinko üretimi 6.160 bin ton dolayındadır. Fizikse! özellikleri. Mavimsi beyaz renkte, parlak metal. En: 419,58°C, kn: 908°C, d=7.14, Mohs sertliği: 2.5.100-150°C’de ısıtıldığında dövülgenleşir. 210°C’de kırılgan olmaya başlar. Doğal çinko beş izotopunun karışımından oluşmuştur. Zn-64 (% 48.89). Zn-66 (% 27.81)’, Zn-67 (%4.11), Zn-68 (% 18.57), Zn-70 (% 0.62). Bunların dışında sekiz de yapay radyoaktif izotopu vardır.Kimyasal özellikleri. Çinko periyodik çizelgenin II B grubunda bulunan bir metaldir. Periyodik çizelgede aynı grupta bulunan kadmiyum ile kimyasal özellikleri çok benzerdir. Elektron düzeni: [Ar]3d10452; yükseltgenme basamağı: +2 kuru havada kararlı olmakla birlikte nemli havada beyaz renkli bir bazik karbonat katmanıyla kaplanır. Mineral asitlerde hidrojen çıkararak kolaylıkla çözünür. Sıcak alkali çözeitiierinde zinkat oluşturarak ve hidrojen çıkışıyla birlikte çözünür. Kuru durumda halojenler etkimezler. Nem varlığında ince çinko varak’ya da toz halojenlerle tutuşarak tepkimeye girer. Toz çinkoyla toz kükürt patlayarak tepkimeye girer. Çinko sülfür oluştururlar.Doğada bulunuşu. Çinko doğada çok yaygın bir biçimde dağılmış olarak bulunur. Volkanik kayaların hemen tümünde demirle yer değiştirmiş olarak bir miktar çinkoya rastlanır. Yerkabuğunda bulunma oranı % 0.02 dolayındadır. Çinkonun başlıca minerali sfalerit ya da çinko blenddir (ZnS). Kübik sistemde kristallenen sfaleritin heksagonal sistemde kristallerine vurtzit adı verilir. Sfalerit genel olarak çinko yanında 1 /200 oranında kadmiyum, değişen oranlarda galyum, germanyum, indiyum ve kalay içerebilir. Çinko mineralleri genellikle kurşun mineralleriyle .birlikte bulunurlar. Sülfürlerin, yükseltgenmesinden oluşmuş öteki çinko mineralleri: Zinkit (ZnO); goslarit (Zn SO4.7 H2O); smitsonit ya da çinko spat (Zn CO3); hemimorlit, villemit (Zn2SiOA); franklinit [(Zn, Mn) O.Fe2O3 ]; hidrozinkii (2 ZnCO3. 3 Zn (OH)2J ve gehnit (ZnAI2OA). Bununla birlikte çinko elde edilmesi için önemli olan mineral sfaierittir. Elde edilmesi. Genellikle çinko filizleri doğrudan işlenmeyecek kadar fakir olduklarından öncezenginleştirilmeleri gereklidir. Kırılıp toz edilen filiz yüzdürme yöntemiyle zenginleştirilir. Zenginleştirilen sülfürlü filizler 950-1.000°C de kavrularak okside dönüştürülürler: 2 ZnS+ 3O2 -2 Zn O+ 2 SO4 Kavrulmuş üründen çinko elde edilmesinde iki ayrı yol izlenebilir. Bu yollardan hangisinin seçileceğini filizin bileşimi, istenilen ürünün niteliği ve ekonomik koşullar belirler. Uygulanan yöntemler kömürle indirgeme ve elektrolizdir. Kömürle indirgeme yönteminde kavrulmuş filiz toz kaybını en aza indirmek için önce kısmen eritilerek sinterleştiri-lir. Kavurma ve sinterleştirme işlemi aynı fırında da yapılabilir. Çinko oksidin indirgenmesi ve saflaştırılması tek bir basamakta yapılabilir. Çinkonun kaynama noktası düşük olduğundan indirgeme sonucu oluşan çinko buharlarının yoğunlaştırılmasıyla damıtma yoluyla saflaştırılma sağlanmış olur. indirgeme, karbonun yanmasıyla oluşan karbon monoksit aracılığıyla yapılır ve tepkime iki basamaklıdır, indirgemenin yapılış biçimine ilişkin çeşitli yöntemler vardır. Bunlardan en yaygın olanı Belçika yöntemi ya da yatay karni yöntemi adı verilen yöntemdir. Bu yöntemde ateş tuğlasından yapılmış iç çapı 20 cm ve boyu da 150 cm olan silindir biçiminde karniler kullanılır. Her karninin ucunda yine ateş tuğlasından yapılmış bir yoğunlastirıcı vardır. Yüzlerce karni gazla ısıtılan bir fırın içine yerleştirilmiştir. Kavrulmuş ve sinterleştirilmiş filiz kokla karıştırılarak karnilere doldurulur ve fırın yakılır. Karnilerin sıcaklığı sekiz saat süreyle 1.000-11.0Ö°C’de tutulur daha sonra 1200°C’ye yükseltilir, indirgenme sonucu oluşan çinko buharları yoğunlaştırıcıda yoğunlaşarak toplanır. Yoğunlaştırıcıların sıcaklığı 500°C dolayında olduğundan çinko burada erimiş durumdadır. Oluşan tozlarsa yoğunlaştırıcının ucuna takılan boruda toplanır.Bu yolla elde edilen çinko % 98.0-98.5 saflıkta olup az miktarda kurşun, demir ve kadmiyum içerir. Bu saflık çinkonun birçok kullanım alanı için yeterli olmakla birlikte, çok saf çinko elde edilmesi için çinko bir damıtma kolonunda ayrımsal damıtma yoluyla saflaştırılır. Bu yolla % 99.99 saflıkta çinko elde edilebilir. Elektroliz yönteminde kavrulmuş ürün sülfat asidinde çözülür. Çinko bileşiklerinin tümü çözeltiye geçer. Hafif asitli oîan çözelti, kireçle nötrleştirilerek demir, silisantimon ve arsenik çöktürülür. Başka saflaştırma işlemlerinden de geçirilen bu çinko sülfat çözeltisi tahta ya da betondan yapılmış elektroliz hücrelerinde elektrolizlenir. Anot olarak saf kurşun, katot olarak saf alüminyum levhalar kullanılır. Ortalama tutkal ve arap zamkı gibi koruyucu kolloitler katılır. Elektroliz 30°C’de. yapılarak % 99.99 saflıkta çinko elde edilir. Ele geçen saf metal koruyucu bir eritici altında oksitlenmesi önlenerek eritilip kütle biçimine getirilir.Kullanılması ve alaşımları. Galvanizleme işlemlerinde, bronz, pirinç, Babbitt metal, Alman gümüşü ve çeşitli özel döküm alaşımlarının hazırlanmasında, başka metalleri korozyondan koruyucu kaplama olarak, elektrik gereçlerinde, kuru pillerde, ev eşyalarında, yapı malzemesi olarak, matbaacılıkta, otomotiv sanayiinde, organik kimyada indirgen olarak, siyanür yöntemiyle altın elde edilmesinde, yağların ve sabunların saflaştırmasında, kemik tutkalının beyazlatılmasında, çinko tuzlarının elde edilmesinde, analitik kimyada arsenik aranmasında Marsh ve Gutzeit denemelerinde belirteç olarak ve demir saptanmasında indirgen olarak kullanılır. Korozyona karşı dayanık-lıhğının oldukça yüksek olması nedeniyle demir ve çelik üzerinde koruyucu bir örtü olarak kullanılması geniş bir uygulama alanı oluşturur. Çok yavaş olarak korozyona uğrayan çinko demirin yerine aşınarak demiri korur. Çinko levhalar çatı kaplama işlerinde kullanılır. Çinko üzerinde hava temasında bazik karbonattan oluşan koruyucu bir örtü oluşur. Üretilen çinkonun hemen yarısı demir ve çelik levhaların korunması için harcanmaktadır. Çinko alaşımları içinde en önemlisi bakır-çinko alaşımı olan pirinçtir (Bak. Bakır alaşımları). Püskürtme döküm alaşımları % 4 oranında alüminyum ve az miktarda (% 0.02) magnezyum içerirler. Püskürtme döküm alaşımlarının en geniş kullanım alanları kapı tokmakları ve radyatör ızgaralarıyla otomobil parçaları olup bunları elektrik gereçleri, radyo parçaları ve çamaşır makineleri izlemektedir. Püskürtme döküm alaşımlarının elde edilmesi için çok yüksek saflıkta çinkoya gereksinme vardır. Bunların dışında çinko ikincil bileşen olarak birçok alaşımın bileşimine girer. Örneğin, alüminyuma % 6 oranında çinko, % 3 oranında bakır ve % 4 oranında magnezyum katılmasıyla elde edilen alaşım ısıl işlem uygulandığında çok büyük oranda çekme gerilmesine karşın dayanıklılık kazanır. % 78 çinko ve % 22 alüminyum içeren prestal adlı alaşım çelik kadar serttir ve plastik kadar kolay dökülebilir. Çinko soğuk işleme yöntemleriyle levha durumuna getirilebilir. Levhalar genellikle % 98,5 saflıkta metalden çekilir. Levhaların haddelenmesi birbirine dik iki yönde yapılarak dökümde oluşan iri kristalli yapı kırılır ve böylece gevreklik giderilerek sünekliği olan levhalar ele geçer. Bu tür levhalar çekilebilir, ezilebilir bükülebilir ya da dövülme yoluyla biçimlendirilebilir. Bunlar çatı kaplamaları, litografi plakaları kuru piller gibi çeşitli alanlarda kullanılır. Çinkonun ticari biçimleri: Çinko saflığına göre çeşitli ticari biçimlerde satılır. Bunların en önemlileri aşağıda gösterilmiştir.Çinko bileşiklerinden çinko oksit pigment olarak boya ve emaye yapımında, dolgu maddesi olarak da lastik ve muşamba yapımında önemli bir yere sahiptir. Çinko, sülfür baryum sülfatla karıştırılarak önemli bir beyaz pigment olan litoponun elde edilmesinde kullanılır.Galvanizleme: Çinkoyla kaplama işlemine galvanizleme adı verilir. Galvanizleme işlemi çeşitli yöntemlerle yapılır. Demir ve çeliğin pastan korunması için en yaygın olarak kullanılan yöntem daldırma yoluyla galvaniziemedir. Bu yöntem maliyeti düşük ve uygulaması hızlı bir yöntemdir. Önce alkali, ardından da bir asit banyosundan geçirilerek yüzeyleri temizlenen demir ve çelik parçalar bir çinko amonyum klorür çözeltisine daldırılıp fırında kurutulur. Bu levhalar 430-500°C arasında sıcaklıktaki erimiş çinko banyosuna daldırılır. Düzgün olmayan parçalar elle daldırılır ve ardından fazla çinkonun giderilmesi için santrifüjienir. Levhalar çinko banyosundan mekanik taşıyıcılar yardımıyla geçirilir ve ardından çinko kalınlığını denetleyecek biçimde hazırlanmış haddelerden geçirilir. Daha sonra preslenerek ondüleli saç levhalar biçimine sokulurlar. Galvanizleme işlemi elektrolitik yolla da yapılabilir. Elektrogalvaniz yönteminde galvanizlenecek cisim katota asılır ve anot olarak da saf çinko kullanılır. Siyanürlü banyoya katılan organik maddeler yardımıyla parlak bir kaplama sağlanabilir. Galvanizleme işlemi, temizlenmiş malzemenin çinko tozu içeren bir fırında tutulması ya da erimiş çinkonun özel püskürtücülerle püskürtülmesiyle gerçekleştirilir. Püskürtme yöntemi köprüler, gemi tekneleri, depolama tankları ve elektrik direklerinin galvenizlenmesinde yaygın olarak kullanılır.Çinko bileşikleri.Ç/n/

Ansiklopedimizin içinde Google destekli arama yapın.

. You can leave a response, or trackback from your site.

Sağlık Ana Sayfa Biyografiler Akademisyenler, Antropologlar (İnsanbilimciler), Arkeologlar Askerler > Besteciler Bilim Adamları Biyologlar Coğrafyacılar Dansçılar Denizciler Devlet Adamları - Politikacılar Dilbilimciler Din Adamları Diplomatlar Doğa Bilimciler Düşünürler Edebiyatçılar Eğitimciler Ekonomistler Felsefeciler Fizikçiler Fotoğrafçılar Gazeteciler Gezginler Gökbilimciler Gravürcüler Heykeltraşlar Hukukçular İktisatçılar İmparatorlar-Hükümdarlar İş Adamları İstatistikçiler Karikatürcüler Kaşifler Kimyagerler Koreograflar Mankenler Matematikçiler Mimarlar Minyatürcüler Mucitler Mühendisler Müzisyenler Oryantalistler Osmanlı Padişahları Pilotlar Psikologlar Ressamlar Şairler Sanatçılar Sanatkarlar Sendikacılar Seramik Sanatçıları Sinemacılar ve Tiyatrocular Sosyologlar (Toplumbilimciler) Sporcular Araba Yarışçıları Futbolcular Tarihçiler Tıpçılar Veterinerler Yazarlar Yöneticiler Yönetmenler

Toplum ve Yaşam Toplum Millet Aile Antropoloji Hayvanlar Sosyoloji Cinsellik Ev Evlilik Felsefe Aşk Biyografiler

Bilim ve Teknoloji Bilim Bilgisayar Bilim Kurgu Matematik Aritmetik Arkeoloji Biyoloji Bilim Adamları Bilişim Ekonomi Fizik Yıldızlar Astronomi Uzay Arkeoloji Jeoloji Nükleer Enerji Kimya Zooloji Mantık Pedagoji Enerji Elektronik Elektrik Telekomunikasyon Teleskop Ses Tıp Tarım

Kültür Kültür Dil Tarih Edebiyat Eğitim Felsefe Adet Müze Müzik Mitoloji Basın Spor Sinema Tiyatro Coğrafya İklim İlçeler İller Biyocoğrafya

Din ilahiyat Allah Musevilik Hristiyanlık Kuran-ı Kerim Mitoloji