C6H6. Benzol; sikloheksatrien. Mol ağ: 78.11. Faraday’ın 1825′te kömürün damıtma ürünleri arasında bulduğu benzeni, 1833′te Mitscherlich benzoik asidin dekarboksilienmesi yoluyla ve Berthelot asetilenden yola çıkarak elde etmiştir. Saydam, renksiz, kolay tutuşan ve kendine özgü kokusu olan sıvı. En: 5.5 °C; kn: 80.1 °C; d=0:879. Alkol, kloroform, eter, karbon sülfür, karbon tetraklorür, buzlu sirke, aseton ve yağlarla karışır; 1430 kısım suda bir kısım çözünür. Dumanlı bir alevle yanar. Teknik benzen yaklaşık % 0.5 oranında tiyofen (CAHAS) içerir. Tiyofen teknik benzeni derişik sülfat asidiyle uzun süre çalkalayarak yada basınç altında ve sıcakta molibden sülfür katalizörlüğünde hidrojenle tepkimeye sokularak giderilir (Kükürt giderme).Elde edilişi. Taşkömürü katranının ayrımsal damıtılması sırasında 80-170°C arasında geçen hafif yağlar başlıca benzen ve türevleri olan hidrokarbonları (Toluenksilen) içerir. Buradan ikinci bir ayrımsal damıtmayoluyla ayrılabilir. Belirli petrol fraksiyonlarının (6-8 karbonlu) 30-40 atmosfer basınç altında 500°C’de krom oksit/alüminyum oksit katalizör üzerinde halkalandırılması ve dehidrojenlenmesi yoluyla ya da metilsiklopentan ve sikloheksan karışımının basınç altında katalizörler üzerinden geçirilerek dehidrojenlenmesi yoluyla elde edilir. Kimyasal özellikleri. Benzen aromatik bileşiklerin temel çıkış noktasıdır. Katalizörler varlığında hidrojen katılmasıyla doymuş halkalı bir hidrokarbon olan sikloheksan (C6-12); susuz alüminyum klorür katalizörlüğünde alkil halojenürlerle alkillenmiş türevlerini (örneğin; metilklorürle Toluen); susuz alüminyum klorür varlığında olefinlerle alkillenmiş türevlerini verir. Demir (III) klorür katalizörlüğünde elementel klorla bir yer değiştirme tepkimesi sonucunda klorbenzen ya da iyotla doğrudan tepkimeye girerek iyotbenzen oluşturur. Derişik nitrat asidiyle ısıtıldığında nitrolanarak nitrobenzen verir. Benzer biçimde derişik sülfat asidi oluşturur. Benzen ve türevleri geçiş elementi olan metallerle kompleksler oluştururlar (Örneğin, koyu kahverengi kristaller biçiminde olan dibenzen krom, (C6H6)zCr. Bu tür bileşiklerin yapısı iki molekül benzen arasına bir metal atomunun yerleşmesiyle oluşmuştur. Bunlara yapıları göz önüne alınarak bir benzetmeyle sandviç kompleksleri ya da w kompleksleri adı verilir.Benzenin yapısı. Benzenin kapalı formülünün (C6H6) çok önceleri saptanmış olmasına karşın yapısal formülü çok uzun süre tartışılmış, kimyasal özellikleri ve davranışıyla Valaus kuramlarının uyuşturulmasına çalışılmıştır. Bu formüller arasında en doyurucu olanı Kekule formülü olmuş ve bu formül genel kabul görmüştür. Benzenin elektronik yapısının çözümlenmesi kuantum mekaniği kuramının Hückel (1931) ve Pauling’ce (1933) uygulanması sonucu anlaşılmıştır. X ışını difraksiyon yöntemiyle yapılan ölçümler sonucu benzen molekülünün düzlem altıgen yapıda olduğu, altıgenin köşelerinde karbon atomlarının bulunduğu ve karbon atomları arasındaki uzaklığın da 1.40 °A olduğu saptanmıştır. Bu değer, C-C tek bağının uzunluğu olan 1.50 değeriyle C=C çift bağının uzunluğu olan 1.34 değeri arasında bulunmaktadır.Molekül orbital kuramına göre benzendeki karbon atomları sp2 hibridleşmesi (melezlenmesi) yapmakta, oluşan üç melez orbitalin ikisi komşu karbon atomlarıyla birisi de hidrojen atomuyla 6-bağları yapmaktadır. Melezleşmeye katılmayan 2pz orbitallen X molekül düzlemine dik olarak kalmakta ve bunların girişimiyle de n-bağları oluşmaktadır. Bu altı tane n-orbitalinin molekül düzleminin üst ve alt yanında yaygınlaşması sonucu molekülün iki yanında birer elektron yük bulutu oluşmaktadır. Buna göre, benzen halkasındaki çift bağların yerleri belirli değildir. Benzen türevlerinin adlandırılması. Benzen halkasında bulunan altı karbon atomunun özdeş olması nedeniyle halkadaki bir hidrojen yerine bir tane grubun girmesi durumunda tek bir madde oluşur. Benzen halkasına iki grup girdiğindeyse bunların birbirlerine göre konumları değişik olur ve üç tane izomer (kapalı formülleri aynı) madde oluşur. Benzen halkasına iki ya da daha çok sayıda grubun girmesi durumunda bunların yerlerinin belirtilmesi gereklidir. Belirtme numaralama yoluyla ya da özel örnekler kullanılarak yapılabilir. Benzen halkasına bağlanan grupların komşu karbon atomları üzerinde olması ortho (ya da 0) önekiyle ya da 1,2 numaralarıyla, grupların bir aşırı karbon atomlarına bağlanması mela(ya da m)önekiyle ya da 1,3-numaralarıyla ve grupların iki aşırı karbon atomları üzerine bağlanması da para(ya da p) önekiyle ya da 1,4-numaralarıyla belirtilir. Benzen halkasına üç grubun bağlanması durumunda grupların bağlanma yerleri özel önekler kullanılarak ya da numaralanarak belirtilir. Kullanılması. Motor yakıtlarına katılması ve çözücü olarak kullanılması dışında benzen kimya sanayinin önemli bir hammedesidir. Örneğin, fenol, stiren, anilin gibi maddelerin yapımında, boyarmadde ve ilaçların sentezinde başlangıç maddesi olarak kullanılır. Kısacası benzen sanayide aromatik nitelikteki organik maddelerin büyük bir bölümünün çıkış kapısıdır.Benzen zehirlenmesi. Benzenin akut ya da kronik olarak yol açtığı zehirlenmeler. Akut benzen zehirlenmesinin önde gelen bulguları merkezi sinir sistemine ilişkindir.Ağır bilinç yitirilmesi ve felç ortaya çıkar. Daha hafif durumlarda baş dönmesi, ter boşanması, yüz kızırması, soluğun benzen kokması, çarpıntı, kusma, bulantı görülür. Konuşma bozuklukları ortaya çıkabilir. Krizlerin ardından baş ağrısı, kulak çınlaması, güçsüzlük, sindirim bozuklukları, ellerde ve bacaklarda haftalarca süren felç saptanabilir. Ağız yoluyla 30 gr benzen yutulması ölüme neden olur Çok daha tehlikeli olan kronik zehirlenmeler sürekli benzen buharıyla karşı karşıya kalanlarda ortaya çıkar. Halsizlik, sindirim bozuklukları, kansızlık, kemik iliği depresyonu ve lösemi görülür. Özellikle benzenli çözücülerle çalışılan işkollarında (ayakkabıcılık) gerekli önlem alınmadığında kronik zehirlenmeler ortaya çıkmaktadır.

Ansiklopedimizin içinde Google destekli arama yapın.

. You can leave a response, or trackback from your site.

Sağlık Ana Sayfa Biyografiler Akademisyenler, Antropologlar (İnsanbilimciler), Arkeologlar Askerler > Besteciler Bilim Adamları Biyologlar Coğrafyacılar Dansçılar Denizciler Devlet Adamları - Politikacılar Dilbilimciler Din Adamları Diplomatlar Doğa Bilimciler Düşünürler Edebiyatçılar Eğitimciler Ekonomistler Felsefeciler Fizikçiler Fotoğrafçılar Gazeteciler Gezginler Gökbilimciler Gravürcüler Heykeltraşlar Hukukçular İktisatçılar İmparatorlar-Hükümdarlar İş Adamları İstatistikçiler Karikatürcüler Kaşifler Kimyagerler Koreograflar Mankenler Matematikçiler Mimarlar Minyatürcüler Mucitler Mühendisler Müzisyenler Oryantalistler Osmanlı Padişahları Pilotlar Psikologlar Ressamlar Şairler Sanatçılar Sanatkarlar Sendikacılar Seramik Sanatçıları Sinemacılar ve Tiyatrocular Sosyologlar (Toplumbilimciler) Sporcular Araba Yarışçıları Futbolcular Tarihçiler Tıpçılar Veterinerler Yazarlar Yöneticiler Yönetmenler

Toplum ve Yaşam Toplum Millet Aile Antropoloji Hayvanlar Sosyoloji Cinsellik Ev Evlilik Felsefe Aşk Biyografiler

Bilim ve Teknoloji Bilim Bilgisayar Bilim Kurgu Matematik Aritmetik Arkeoloji Biyoloji Bilim Adamları Bilişim Ekonomi Fizik Yıldızlar Astronomi Uzay Arkeoloji Jeoloji Nükleer Enerji Kimya Zooloji Mantık Pedagoji Enerji Elektronik Elektrik Telekomunikasyon Teleskop Ses Tıp Tarım

Kültür Kültür Dil Tarih Edebiyat Eğitim Felsefe Adet Müze Müzik Mitoloji Basın Spor Sinema Tiyatro Coğrafya İklim İlçeler İller Biyocoğrafya

Din ilahiyat Allah Musevilik Hristiyanlık Kuran-ı Kerim Mitoloji